Âm nhạc trong nghệ thuật ngoại giao Mỹ - Trung

Từ những bữa tiệc đến karaoke, các ca khúc trong vở nhạc kịch The Sound of Music đã trở thành nhịp cầu văn hóa đặc biệt giữa Mỹ và Trung Quốc.

Tại tiệc chiêu đãi do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã được chào đón bằng màn biểu diễn của ban nhạc quân đội Trung Quốc với một trong những ca khúc yêu thích của ông là Y.M.C.A.

Danh sách biểu diễn của ban nhạc tại sự kiện cũng có một giai điệu quen thuộc khác là Edelweiss (Hoa nhung tuyết), bài hát trong vở nhạc kịch The Sound of Music năm 1959 của Rodgers và Hammerstein.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại buổi yến tiệc ở Bắc Kinh ngày 14/5. Ảnh: AFP

Đây có thể không phải là bài hát yêu thích tại Mar-a-Lago, nhưng lại là biểu tượng trong ngoại giao Mỹ - Trung. Các bài hát trong The Sound of Music (Giai điệu hạnh phúc) từ lâu đã được sử dụng để chào đón quan chức cấp cao Mỹ khi đến Trung Quốc.

Khi phó tổng thống Mỹ Walter Mondale đến thăm vào năm 1979, ông đã nói đùa rằng mình được nghe "hai tác phẩm kinh điển" ở Trung Quốc là ca khúc Giáng sinh Jingle Bells và ca khúc Do Re Mi trong The Sound of Music.

Năm 2002, Tổng thống George W. Bush được chào đón tại Vạn Lý Trường Thành bằng bài hát Edelweiss. Một ca sĩ của quân đội Trung Quốc cũng đã hát tặng Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Jim Mattis ca khúc này trong chuyến thăm của ông năm 2018.

Những giai điệu trong vở nhạc kịch The Sound of Music nằm trong số những ca khúc tiếng Anh được biết đến rộng rãi nhất ở Trung Quốc. Chúng được đón nhận như một câu chuyện chân thành về tình yêu quê hương, đất nước và thậm chí được giảng dạy trong các lớp học trên khắp Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ.

Edelweiss là một trong những ca khúc tiếng Anh đầu tiên mà Josephine Zhou được học vào những năm 1980, thời điểm Trung Quốc đang thực hiện cải cách kinh tế và mở cửa với thế giới. Bài hát mượn hình ảnh loài hoa trắng kiên cường của dãy Alps làm biểu tượng cho lòng yêu nước, sự thủy chung và vẻ đẹp thuần khiết của một quê hương đang đứng trước thảm họa chiếm đóng từ Đức Quốc xã.

"Nó vô cùng du dương và tôi thấy nó rất khác biệt so với những bản nhạc từng nghe trước đó", Zhou, cư dân 59 tuổi tại Thượng Hải, chia sẻ.

Bài hát "Edelweiss" trong The Sound of Music. Video: Youtube/Rodgers & Hammerstein

Vở nhạc kịch, dựa trên câu chuyện có thật về cuộc chạy trốn của gia đình Trapp khỏi nước Áo bị phát xít chiếm đóng, được ra mắt tại sân khấu Broadway năm 1959. Bộ phim điện ảnh về câu chuyện này với sự tham gia của Julie Andrews và Christopher Plummer được phát hành vào năm 1965.

Cuối những năm 1970, bộ phim được trình chiếu rộng rãi ở Trung Quốc. Các bài hát trong phim được phát đi phát lại trên đài phát thanh.

Khi Kaiser Kuo lần đầu đến thăm Trung Quốc vào mùa hè năm 1981, họ hàng đề nghị Kuo và anh trai hát một vài giai điệu Mỹ. Kuo đã hát những bài hát phổ biến như Take Me Out to the Ball Game. Sau đó, họ hàng của ông đã đáp lễ bằng cách hát tặng bài Do Re Mi.

Kaiser Kuo cảm thấy bài Edelweiss đặc biệt được yêu thích do giai điệu đơn giản, ít lời và chủ đề yêu nước.

"Kể từ đó, tôi đã thấy nhiều đàn ông Trung Quốc hát bài này, khi thì say sưa ở quán karaoke, hoặc thỉnh thoảng tự đệm đàn guitar giống như Christopher Plummer đã làm trong phim", ông Kuo, người dẫn chương trình Sinica Podcast về các vấn đề thời sự ở Trung Quốc và là người thành lập hai ban nhạc rock tiên phong tại nước này, cho biết.

Đại sứ Trung Quốc Thôi Thiên Khải và ca sĩ Mary Millben cùng hát bài Edelweiss trong buổi gặp năm 2021. Ảnh: WSJ

Trong giới ngoại giao tại Bắc Kinh, bài hát này thường được phát hay biểu diễn tại các buổi lễ chính thức hoặc các cuộc gặp chia sẻ về văn hóa Mỹ, theo Chas Freeman, thành viên phái đoàn ngoại giao Mỹ ở đây giai đoạn 1981-1984.

Khi ngày càng có nhiều người Mỹ đến thăm Trung Quốc trong những thập kỷ tiếp theo, The Sound of Music tiếp tục trở thành cầu nối văn hóa.

Mary Millben lần đầu tiên đến Trung Quốc vào năm 2006 với tư cách là sinh viên trao đổi từ Đại học Oklahoma. Cô thường thảo luận về các vở diễn Broadway kinh điển với bạn học.

Một lần, sau khi xem buổi biểu diễn vở The Lion King (Vua sư tử), cô đã gặp ban lãnh đạo của Nhà hát Lớn Thượng Hải và họ sau đó cùng nhau hát Edelweiss.

Giờ đây, với tư cách là ca sĩ chuyên nghiệp từng biểu diễn cho các tổng thống Bush, Barack Obama, Joe Biden và Donald Trump, Millben vẫn tiếp tục kết nối với người dân Trung Quốc qua bài hát này.

Khi cô gặp đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Thôi Thiên Khải năm 2021 để thảo luận về quan hệ song phương, ông Thôi đã đề nghị kết thúc buổi gặp bằng hoạt động vui vẻ như cùng nhau ca hát. Sau khi cân nhắc, họ cuối cùng chọn bài hát cả hai đều yêu thích là Edelweiss.

"Tôi hiểu tại sao bài hát này lại có ý nghĩa với người dân Trung Quốc đến vậy. Edelweiss là bài hát về lòng yêu nước sâu sắc và tình yêu đối với quốc gia của mình. Giống như âm nhạc, lòng yêu nước cũng là ngôn ngữ toàn cầu", Millben nói.

Đối với bà Zhou, cảnh phim Von Trapp chơi đàn guitar và hát bài Edelweiss cho 7 người con của mình luôn mang lại cho bà cảm giác ấm áp và bình yên. Đôi khi bà hát bài này trong các buổi họp mặt gia đình.

"Bài này rất hay và dễ hát theo. Đó là bài hát tuyệt vời cho mọi dịp, từ buổi gặp gỡ gia đình cho đến buổi yến tiệc trang trọng", bà nói.