AI thay việc, ai thay đổi?

Sự dịch chuyển từ lao động truyền thống sang tự động hóa không chỉ tạo ra vòng xoáy cạnh tranh về giá trị sản xuất mà còn buộc thị trường tài chính phải định giá lại biên lợi nhuận của từng nhóm ngành niêm yết.

Bill Gates cảnh báo trí tuệ nhân tạo có thể thay thế lao động trên diện rộng và gia tăng bất bình đẳng, trong khi các chính phủ và doanh nghiệp vẫn thiếu chiến lược ứng phó hiệu quả.

Nhà sáng lập Microsoft Bill Gates gần đây nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo có khả năng thay thế người lao động trên toàn nền kinh tế, thu hẹp cơ hội tuyển dụng và buộc các nhà hoạch định chính sách phải xem xét lại các vấn đề về việc làm, giáo dục và an sinh xã hội. Ông nhận định quá trình chuyển đổi sang kỷ nguyên AI sẽ là một trong những giai đoạn biến động nhất của lịch sử nhân loại. Hiện nay, các chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng vẫn chưa có kế hoạch ứng phó tương xứng với tốc độ phát triển của công nghệ này.

Làn sóng AI đang bắt đầu ảnh hưởng đến các công việc văn phòng như bán hàng, hỗ trợ khách hàng, kỹ thuật phần mềm và trợ lý pháp lý. Khi công nghệ tiếp tục phát triển, những công việc như thẩm định khoản vay, phân tích dữ liệu hay phân loại bệnh nhân cũng có thể dần được tự động hóa. Áp lực cạnh tranh buộc doanh nghiệp phải ứng dụng AI để cắt giảm chi phí, từ đó tạo thành một vòng xoáy tự động hóa khi công nghệ được triển khai rộng rãi.

AI có tiềm năng mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và cơ hội kinh tế, nhưng cũng có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo nếu lợi ích từ AI chỉ tập trung vào một bộ phận doanh nghiệp, người lao động và quốc gia có lợi thế về công nghệ. Điều này đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phải điều phối trên nhiều lĩnh vực như lao động, thuế, năng lượng, y tế công cộng và an ninh quốc gia.

Doanh nghiệp Việt Nam nên tránh tư duy cắt giảm nhân sự khi áp dụng AI. Với quy mô nhân sự chưa lớn, giá trị thực sự nằm ở việc giúp một nhân viên đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn và nâng năng suất. Người lao động cần được trang bị kỹ năng làm việc cùng AI tại doanh nghiệp, đồng thời các công ty phải xây dựng quy định về dữ liệu và bảo mật thông tin. Đặc biệt, đào tạo lại lực lượng lao động trẻ cần trở thành chiến lược nhân sự để họ không mất cơ hội tích lũy kinh nghiệm khi các công việc cơ bản bị tự động hóa.