AI kéo Mỹ - Trung vào cuộc đua mới

Trí tuệ nhân tạo đang vượt khỏi phạm vi công nghệ để trở thành một biến số quan trọng trong quan hệ kinh tế Mỹ - Trung, tác động tới bán dẫn, đầu tư, chuỗi cung ứng và dòng vốn toàn cầu.

Tranh chấp thương mại Mỹ Trung leo thang với các biện pháp thuế quan mới, đe dọa tăng chi phí sản xuất cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt trong các ngành may mặc, điện tử và nông sản.

Quan hệ kinh tế Mỹ - Trung đang chuyển từ cuộc chiến thuế quan sang cạnh tranh sâu hơn về công nghệ, chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất. Trong đó, AI nổi lên như một mặt trận chiến lược bởi công nghệ này liên quan trực tiếp tới bán dẫn, trung tâm dữ liệu, điện toán và năng suất công nghiệp.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington ngày 24/9 diễn ra trong bối cảnh thỏa thuận đình chiến thương mại hiện tại dự kiến hết hiệu lực ngày 10/11. Mỹ đang để ngỏ khả năng gia hạn hoặc tiến tới một thỏa thuận thương mại rộng hơn.

Tuy nhiên, thương mại và công nghệ có thể đi theo hai nhịp khác nhau. Hai bên có động lực duy trì trao đổi hàng hóa, nhưng cạnh tranh về AI và bán dẫn lại liên quan tới năng lực công nghiệp dài hạn.

Với AI, năng lực tính toán là nền tảng. Điều này khiến chip tiên tiến, thiết bị sản xuất bán dẫn và trung tâm dữ liệu trở thành những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách của hai nước.

Mỹ tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số công nghệ bán dẫn tiên tiến, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh năng lực tự chủ công nghệ. Các biện pháp hạn chế này có thể làm thay đổi chuỗi cung ứng, từ thiết kế chip đến sản xuất và phân phối thiết bị.

Không chỉ chip, khoáng sản chiến lược cũng trở thành một phần của cuộc chơi. Trung Quốc hiện chiếm khoảng 98,9% sản lượng gallium và 68,6% sản lượng germanium toàn cầu; đây đều là các vật liệu quan trọng đối với chip, năng lượng sạch và quốc phòng.

Nếu cạnh tranh công nghệ kéo dài, các doanh nghiệp có thể phải phân bổ lại chuỗi cung ứng, tăng tồn kho chiến lược hoặc tìm nguồn cung ngoài Trung Quốc. Chi phí đầu tư vì vậy có thể tăng, nhưng đồng thời mở ra nhu cầu mới cho các nhà cung cấp tại những quốc gia được lựa chọn để đa dạng hóa sản xuất.

Với Việt Nam, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng có thể tạo thêm cơ hội cho điện tử, linh kiện, logistics và khu công nghiệp. Tuy nhiên, tác động thực tế phụ thuộc vào tỷ lệ nội địa hóa, năng lực công nghiệp hỗ trợ và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn toàn cầu.

Cuộc cạnh tranh AI vì thế không chỉ quyết định ai sở hữu công nghệ mạnh hơn, mà còn có thể ảnh hưởng đến nơi đặt nhà máy, dòng vốn đầu tư và cấu trúc thương mại trong nhiều năm tới.