#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

AI – vũ khí mới trong cuộc đối đầu siêu cường Mỹ - Trung

Cuộc chạy đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc đã vượt xa giới hạn của công nghệ thuần túy, trở thành một trận tuyến chiến lược định hình trật tự toàn cầu mới. Đây không còn là cuộc thi ai sở hữu thuật toán ưu việt hơn, mà là cuộc đấu cân não về quyền lực, ảnh hưởng và sự thống trị trong kỷ nguyên số.

Theo chuyên gia Marina Yue Zhang từ The Diplomat, cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc đã chính thức bước vào một giai đoạn mới – phức tạp hơn, đa tầng hơn và nguy hiểm hơn – kể từ tháng 5/2025.

Ba sự kiện then chốt đã đánh dấu bước ngoặt này: Phiên điều trần tại Thượng viện Mỹ với chủ đề “Chiến thắng trong cuộc đua AI”, lệnh cấm mang tính toàn cầu với dòng chip AI Ascend của Huawei, và chuyến công du Trung Đông đầy chiến lược của Tổng thống Donald Trump – nơi những thỏa thuận chip trị giá hàng tỷ USD đã được ký kết với các đồng minh vùng Vịnh.

Những diễn biến nối tiếp này không chỉ phản ánh sự leo thang trong cạnh tranh công nghệ mà còn cho thấy một sự chuyển dịch chiến lược sâu sắc: từ thế phòng thủ "ngăn chặn đối thủ", Mỹ đang chuyển sang thiết lập các liên minh công nghệ và định hình hệ sinh thái số toàn cầu.

Thượng viện Mỹ: Lời cảnh báo và tín hiệu khẩn cấp

Ngày 5/5, Thượng viện Mỹ tổ chức phiên điều trần được xem là “hồi chuông cảnh tỉnh” mang tên “Chiến thắng trong cuộc đua AI”. Tại đây, các nhà lập pháp cảnh báo rằng lợi thế công nghệ của Mỹ trước Trung Quốc đang bị xói mòn với tốc độ đáng báo động.

Phó Tổng thống JD Vance và các Thượng nghị sĩ như Ted Cruz chỉ rõ: Trung Quốc không chỉ đuổi kịp về số lượng nghiên cứu mà còn vượt lên trong khả năng triển khai thực tiễn. Hơn 70% đơn sáng chế AI toàn cầu hiện thuộc về các công ty Trung Quốc – con số mà giới tình báo Mỹ không thể xem nhẹ.

Báo cáo từ MIT xác nhận: Trung Quốc đã vượt Mỹ về số lượng công bố nghiên cứu AI trong hai năm liên tiếp (2023–2024). Các mô hình ngôn ngữ lớn như DeepSeek và Qwen đang thách thức trực tiếp những biểu tượng phương Tây như GPT-4 hay Llama.

Không chỉ vậy, phiên điều trần cũng phản ánh bất mãn nội bộ với chính sách AI dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden – đặc biệt về các quy định kiểm soát chip bị xem là "phức tạp đến mức bóp nghẹt sáng tạo". Thượng nghị sĩ Cruz cảnh báo: “Nếu Mỹ không hành động, Trung Quốc sẽ định nghĩa các tiêu chuẩn AI toàn cầu – và từ đó kiểm soát luôn cả hệ sinh thái số mà thế giới phải sống cùng.”

Sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bán dẫn tại Đông Á, đặc biệt là TSMC Đài Loan, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, cũng được mổ xẻ. CEO Nvidia, Jensen Huang, kêu gọi đầu tư quyết liệt vào sản xuất chip nội địa và đào tạo nhân tài AI, nếu Mỹ còn muốn giữ vững vị thế.

Phiên điều trần, trên thực tế, không chỉ là một lời cảnh báo – mà là tuyên ngôn của một chiến lược mới: từ phòng thủ sang chủ động liên minh, từ đơn độc sang thiết lập ảnh hưởng toàn cầu.

Lệnh cấm chip Ascend: Đòn giáng vào tham vọng tự chủ công nghệ Trung Quốc

Ngày 13/5, Bộ Thương mại Mỹ ban hành lệnh cấm chưa từng có: toàn cầu hóa lệnh cấm với dòng chip AI Ascend của Huawei – bao gồm các mẫu 910B, 910C và 910D. Theo tuyên bố, bất kỳ ai sử dụng những con chip này – dù ở đâu trên thế giới – đều có thể bị quy là vi phạm luật kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, do linh kiện hoặc công nghệ gốc Mỹ có thể xuất hiện trong chúng.

Đây là động thái “quyết liệt nhất từ trước đến nay” nhằm vào Huawei – theo nhận định của Nikkei Asia. Lệnh cấm này không chỉ nhằm bảo vệ an ninh quốc gia Mỹ, mà còn nhắm đến tham vọng của Bắc Kinh trong việc xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ, không phụ thuộc vào phương Tây.

Tuy nhiên, hành động này cũng phản ánh sự đánh đổi địa chính trị đầy rủi ro. Trung Đông – với các quốc gia như UAE hay Ả rập Xê Út – hiện đang ở thế lưỡng nan: chọn chip Ascend của Trung Quốc hay chip Nvidia của Mỹ. Việc Mỹ cứng rắn hơn có thể tạo ra hiệu ứng ngược, buộc các quốc gia này phải "ngả nghiêng" giữa hai siêu cường.

Câu hỏi then chốt là: Liệu các lệnh cấm có vô tình thúc đẩy Trung Quốc phát triển nhanh hơn? Theo Viện Nghiên cứu Kinh tế Đài Loan, Huawei đã thử nghiệm chip Ascend 910D và đang lên kế hoạch sản xuất hàng loạt thế hệ kế tiếp – Ascend 920 – vào cuối năm 2025. Đòn cấm vận có thể châm ngòi cho một làn sóng tăng tốc tự cường công nghệ từ Bắc Kinh.

Trung Đông: Chiến trường mới cho liên minh công nghệ

Từ ngày 12 đến 16/5, Tổng thống Donald Trump thực hiện chuyến công du tới các quốc gia vùng Vịnh – gồm UAE, Qatar và Ả rập Xê Út – không chỉ để bắt tay, mà để chốt sổ hàng trăm nghìn chip AI Nvidia, biến Trung Đông thành “trung tâm dữ liệu AI mới của thế giới”.

UAE được cấp 100.000 chip cho công ty AI G42, nhằm xây dựng khuôn viên AI 5 gigawatt tại Abu Dhabi – phục vụ cả ba châu lục: Á, Âu, Phi. Đổi lại, các nước vùng Vịnh cam kết đảm bảo an ninh chip và cho phép Mỹ giám sát vị trí, mục đích sử dụng.

Đây không đơn thuần là thương mại. Đây là một hệ quy chiếu liên minh công nghệ kiểu mới. Mỗi trung tâm AI vùng Vịnh sẽ đi kèm với một dự án song song tại Mỹ – giúp đảm bảo "sự tái đầu tư ngược dòng".

Tuy nhiên, nội bộ chính quyền Trump không thống nhất. Một số cố vấn lo ngại chính sách này có thể làm xói mòn vị thế dẫn đầu công nghệ Mỹ – giống như các sai lầm lịch sử từng thấy trong ngành năng lượng. Ngược lại, phe ủng hộ cho rằng nếu Mỹ không hành động, Huawei sẽ chiếm lĩnh thị trường bằng chính chip Ascend 910C – vốn đang được giới công nghệ quốc tế để mắt.

Từ song đấu công nghệ đến thế lưỡng cực hệ sinh thái

Thỏa thuận Trung Đông là một lát cắt trong bức tranh địa chính trị công nghệ đang hình thành: từ cạnh tranh công nghệ đơn lẻ, cuộc đua AI đang chuyển hóa thành cuộc chiến định hình các khối hệ sinh thái.

Trong khi Mỹ tập trung vào kiến trúc phần cứng phương Tây – với Nvidia và ARM là lõi, Trung Quốc thúc đẩy mạnh mẽ hệ sinh thái RISC-V và chip Ascend, mở rộng ảnh hưởng tại các nước trong Sáng kiến "Vành đai, Con đường".

Chuyên gia Marina Zhang từ Đại học Công nghệ Sydney kết luận: “Chúng ta đang chứng kiến sự hình thành của một thế giới công nghệ lưỡng cực – nơi hai siêu cường không chỉ cạnh tranh sản phẩm, mà cạnh tranh để định nghĩa luật chơi tương lai của trí tuệ nhân tạo.”