#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

700 tỷ USD bị đe dọa: Thế giới sẽ ra sao nếu cuộc chiến thương mại giữa Trump và Trung Quốc kéo dài?

Mức thuế quan ba chữ số đang đe dọa chấm dứt dòng chảy xuất khẩu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đẩy căng thẳng thương mại với Trung Quốc lên mức cao mới. Hai siêu cường đã tạm thời thoát khỏi bờ vực chiến tranh thương mại vào tháng 5 khi họ đồng ý hạ thuế mới trong vòng 90 ngày và sau đó đạt được một khuôn khổ thỏa thuận vào tháng 6 nhằm thực hiện đình chiến.

Tuy nhiên, thỏa thuận này – hiện vẫn còn thiếu các chi tiết cụ thể – vẫn chưa thể xem là một hiệp định thương mại toàn diện. Một thỏa thuận đủ sức làm dịu hoàn toàn cuộc chiến thương mại có thể sẽ cần nhiều thời gian hơn thời hạn ba tháng tạm hoãn. Trong lúc đó, dòng chảy hàng hóa trị giá gần 700 tỷ USD mỗi năm giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn đang đứng trước nguy cơ gián đoạn nếu căng thẳng tái bùng phát.

Hoa Kỳ và Trung Quốc hiện đứng ở đâu về thuế quan?

Vào đầu tháng 4, Trump đã nâng thuế nhập khẩu mới đối với hàng hóa Trung Quốc lên 145% — cao hơn nhiều so với mức áp dụng cho bất kỳ quốc gia nào khác. Trung Quốc phản ứng bằng cách nâng thuế lên đến 125% với hàng hóa Mỹ. Khi tác động kinh tế của mức thuế cao ngất bắt đầu lan rộng, hai bên đồng ý tạm hạ thuế đến giữa tháng 8.

Mỹ hiện áp mức thuế 30% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, gồm 10% thuế “có đi có lại” – tương tự như áp dụng với các đối tác thương mại khác – và 20% liên quan đến nỗ lực ngăn chặn dòng fentanyl bất hợp pháp. Các mức thuế riêng biệt theo ngành, như thép và phụ tùng ô tô, vẫn được duy trì.

Trung Quốc đồng ý áp mức thuế có đi có lại tương tự, giảm thuế mới xuống 10% với hàng hóa Mỹ và cam kết sẽ hủy hoặc đình chỉ các rào cản phi thuế quan được áp đặt từ ngày 2 tháng 4.

Các quan chức Mỹ cho rằng điều này sẽ mở đường cho việc dỡ bỏ các giới hạn mới đối với xuất khẩu đất hiếm — nguyên liệu thiết yếu cho thiết bị y tế, quốc phòng, và công nghệ cao — trong bối cảnh Trung Quốc hiện chi phối chuỗi cung ứng toàn cầu. Mỹ vẫn cáo buộc Trung Quốc "bóp nghẹt" nguồn cung đất hiếm thông qua hạn chế cấp phép xuất khẩu.

Tuy nhiên, sau thỏa thuận khung tháng 6, Trung Quốc tuyên bố sẽ cấp giấy phép xuất khẩu cho “các mặt hàng bị kiểm soát” nếu đơn đăng ký đáp ứng các điều kiện luật định. Đổi lại, Mỹ cam kết sẽ gỡ bỏ các biện pháp trả đũa với hàng hóa Trung Quốc.

Quan hệ thương mại Mỹ-Trung sẽ đi về đâu?

Hiện vẫn chưa rõ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu trên Bloomberg Television hồi tháng 5 rằng việc giảm thuế quan xuống dưới 10% với hàng Trung Quốc là “bất khả thi”. Ông cho biết cả hai bên đều không muốn cắt đứt hoàn toàn quan hệ kinh tế, song chính quyền Trump đang theo đuổi “sự tách rời chiến lược” ở các lĩnh vực trọng yếu như bán dẫn, dược phẩm và thép vì lý do an ninh quốc gia.

Một hiệp định thương mại toàn diện cuối cùng có thể được ký kết, nhưng quá trình này có thể kéo dài hàng tháng – thậm chí nhiều năm – và không có gì đảm bảo đây sẽ là giải pháp lâu dài. Thỏa thuận “Giai đoạn Một” trong nhiệm kỳ đầu của Trump cũng mất hơn 18 tháng mới được ký kết vào năm 2020, và trong suốt quá trình đó, thuế quan liên tục được áp đặt qua lại.

Tại sao Trump lại nhắm vào hàng hóa Trung Quốc?

Trump nhiều lần tuyên bố mục tiêu của ông là xóa bỏ thâm hụt thương mại của Mỹ và đưa ngành sản xuất trở lại. Trung Quốc là đối tác có thâm hụt lớn nhất với Mỹ – chính thức là 295 tỷ USD vào năm 2024 – nhưng con số này còn bị đánh giá thấp vì những hàng miễn thuế qua kẽ hở “de minimis” không được thống kê.

Trump cũng chỉ trích việc Trung Quốc không thực hiện đầy đủ cam kết trong thỏa thuận thương mại năm 2020. Theo thỏa thuận này, Trung Quốc phải tăng mua hàng hóa Mỹ để thu hẹp mất cân bằng thương mại. Nhưng thực tế, Trung Quốc mới chỉ đạt khoảng 63% mục tiêu đề ra.

Ngoài yếu tố thương mại, Mỹ và Trung Quốc ngày càng xem nhau là đối thủ chiến lược và tìm cách giảm phụ thuộc lẫn nhau ở các lĩnh vực trọng yếu với an ninh quốc gia.

Mỹ đã cấm xuất khẩu một số loại chip và thiết bị bán dẫn tiên tiến nhằm làm chậm bước tiến công nghệ và quân sự của Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc tăng cường kiểm soát xuất khẩu khoáng sản quan trọng phục vụ ngành đất hiếm, khiến các công ty Mỹ khó tiếp cận nguồn cung.

Tại sao thương mại Mỹ-Trung lại lớn đến vậy?

Khi Trung Quốc chuẩn bị gia nhập WTO năm 2000, Mỹ đã cấp quy chế “quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn”, qua đó áp mức thuế quan bình đẳng. Điều này đã mở ra kỷ nguyên mới cho thương mại giữa hai nền kinh tế.

Nhiều công ty Mỹ bắt đầu chuyển sản xuất sang Trung Quốc để tận dụng chi phí thấp – dẫn đến hiện tượng “cú sốc Trung Quốc” làm tổn hại ngành công nghiệp trong nước nhưng cũng giúp giảm giá hàng tiêu dùng.

Đến năm 2024, tổng giá trị thương mại song phương tăng gần chín lần so với năm 2001. Dù cuộc chiến thương mại lần đầu đã làm lung lay mối quan hệ này, nhưng đại dịch lại khiến xuất khẩu Trung Quốc sang Mỹ đạt kỷ lục vào năm 2022.

Những mặt hàng xuất khẩu chủ lực giữa hai nước là gì?

Ba mặt hàng nhập khẩu lớn nhất của Mỹ từ Trung Quốc năm ngoái là điện thoại thông minh, laptop và pin lithium-ion. Hơn 70% điện thoại thông minh nhập vào Mỹ đến từ Trung Quốc.

Trong khi đó, Trung Quốc nhập khẩu từ Mỹ các mặt hàng giá trị cao như khí dầu mỏ hóa lỏng, dầu thô, đậu tương, tua bin khí và máy móc sản xuất chip.

Các công ty Trung Quốc sẽ phản ứng ra sao?

Dù mức thuế đã hạ nhiệt từ ba chữ số, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với thời điểm Trump bắt đầu nhiệm kỳ hai. Nhiều công ty sản xuất tại Trung Quốc có thể chuyển sang các quốc gia như Việt Nam hay Thái Lan để tránh thuế, như từng làm trong cuộc chiến thương mại trước.

Một số công ty quốc tế đang rút dần khỏi Trung Quốc. Nike có kế hoạch giảm tỷ trọng giày dép nhập khẩu từ Trung Quốc xuống dưới 10% vào tháng 5/2026. Apple cũng chuyển lắp ráp iPhone cho thị trường Mỹ sang Ấn Độ.

Tuy nhiên, nguy cơ Trump tái áp mức thuế cao sau thời gian 90 ngày tạm ngưng khiến nhiều công ty do dự trong việc đầu tư bên ngoài Trung Quốc. Các nhà sản xuất pin năng lượng mặt trời Trung Quốc đặt tại Đông Nam Á đã chịu thuế nặng từ Mỹ vào năm ngoái.

Một lựa chọn khác là thương lượng lại giá đầu vào với nhà cung cấp để giữ giá bán không đổi, nhưng điều này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng giảm phát và giảm lợi nhuận doanh nghiệp tại Trung Quốc.

Hoặc, các công ty có thể duy trì sản xuất tại Trung Quốc và tìm thị trường thay thế Mỹ – dù điều này có thể dẫn tới nguy cơ bị các quốc gia khác áp thuế chống bán phá giá nếu họ cho rằng hàng Trung Quốc đang phá giá.

Tác động với nền kinh tế Trung Quốc?

Người tiêu dùng Trung Quốc hiện phải trả giá cao hơn cho hàng nhập khẩu từ Mỹ như đậu nành hay LNG. Trung Quốc đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào Mỹ và thay thế bằng các đối tác như Brazil và Nga.

Tình hình kinh tế Trung Quốc hiện yếu hơn so với lần chiến tranh thương mại đầu tiên, với áp lực giảm phát, tiêu dùng trì trệ và thị trường bất động sản lao dốc. Do đó, nước này đang phụ thuộc nhiều hơn vào xuất khẩu để hỗ trợ tăng trưởng.

Mặc dù chỉ khoảng 15% xuất khẩu Trung Quốc đi trực tiếp sang Mỹ, con số này tăng lên nếu tính hàng gửi qua các nước trung gian như Việt Nam hay Mexico.

Xuất khẩu sang Mỹ đã giảm hơn 1/3 trong tháng 5 – mức giảm mạnh nhất từ tháng 2/2020. Bloomberg Economics ước tính nếu đình chiến đổ vỡ, xuất khẩu Trung Quốc sang Mỹ có thể giảm tới 70% trong trung hạn.

Điều này sẽ kéo theo thất nghiệp gia tăng, nguồn thu thuế suy giảm và tăng trưởng GDP bị ảnh hưởng. Áp lực lên ngành sản xuất có thể thúc đẩy Trung Quốc chuyển hướng mạnh hơn sang nền kinh tế tiêu dùng – điều mà giới chức nước này đã nhiều lần khẳng định là chiến lược dài hạn.

Còn tác động đến Mỹ thì sao?

Người tiêu dùng Mỹ cũng chịu thiệt khi các công ty như Nike hay Walmart chuyển phần chi phí thuế sang giá bán để giữ biên lợi nhuận. Việc tìm nhà cung cấp thay thế Trung Quốc sẽ mất thời gian. Trong nhiều ngành – như máy nướng bánh, đèn LED hay hóa chất – Mỹ gần như hoàn toàn phụ thuộc Trung Quốc.

Giá hàng hóa tăng sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát. Không giống cuộc chiến thuế năm 2018-2019, lần này thuế áp lên cả các mặt hàng tiêu dùng như điện thoại và quần áo.

Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết hồi tháng 6 rằng ngân hàng trung ương dự kiến “một lượng lạm phát đáng kể sẽ xuất hiện trong những tháng tới.”

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Giá nhóm hàng này chịu ảnh hưởng lớn từ mùa vụ gieo trồng tại Mỹ – quốc gia xuất khẩu đậu tương hàng đầu, cùng với chính sách nhập khẩu của Trung Quốc – nước tiêu thụ lớn nhất thế giới. Mối quan hệ thương mại Mỹ – Trung đóng vai trò then chốt: căng thẳng hay thuận lợi giữa hai nền kinh tế lớn này có thể khiến giá biến động mạnh.

Nhà đầu tư có thể giao dịch hai chiều (mua – bán) để tìm kiếm lợi nhuận trong mọi xu hướng giá, đồng thời doanh nghiệp có thể sử dụng hợp đồng phái sinh để bảo hiểm giá, chủ động kiểm soát chi phí nguyên liệu. Bộ ba đậu tương là công cụ đầu tư và quản trị rủi ro hiệu quả trong bối cảnh thị trường toàn cầu ngày càng phức tạp.