300 tỷ USD tài sản Nga bị đóng băng: EU tìm lối đi giữa thế khó

Khi Mỹ dần thu hẹp hỗ trợ cho Ukraine, châu Âu đứng trước bài toán khó: có nên tịch thu 300 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Nga để viện trợ cho Kyiv?

Số tài sản này hiện vẫn bị đóng băng, trong khi những ý kiến phản đối lo ngại rằng việc tịch thu có thể vi phạm luật pháp quốc tế và gây bất ổn cho thị trường tài chính.

Tài sản của Nga đang ở đâu?

Ban đầu, 300 tỷ USD này thuộc Ngân hàng Trung ương Nga dưới dạng trái phiếu chính phủ ngắn hạn. Tuy nhiên, hầu hết số trái phiếu đã đáo hạn, chuyển thành tiền mặt và được giữ trong các ngân hàng lưu ký.

Trong đó, khoảng 210 tỷ euro nằm tại các quốc gia thành viên EU, với phần lớn nhất – 183 tỷ euro – đang được giữ tại Euroclear, trung tâm thanh toán bù trừ của Bỉ. Phần còn lại được phân tán tại các tổ chức tài chính ở Anh, Nhật Bản, Pháp, Canada, Thụy Sĩ, Úc và Singapore.

Hiện nay, nhóm G7 đã khai thác lợi nhuận từ số tiền bị đóng băng để tài trợ trước 50 tỷ USD cho Ukraine bằng cách vay dựa trên thu nhập lãi suất trong tương lai. Giải pháp này giúp tránh được những rủi ro pháp lý và tài chính nếu tịch thu toàn bộ số tiền.

Tuy nhiên, một số quốc gia ủng hộ Ukraine như Ba Lan, Anh, Lithuania, Latvia và Estonia muốn đi xa hơn, thúc đẩy việc tịch thu toàn bộ số tài sản của Nga để viện trợ cho Kyiv.

Ngân hàng Thế giới ước tính Ukraine cần 524 tỷ USD để tái thiết trong vòng một thập kỷ, vượt xa tổng số tài sản bị đóng băng của Nga. Trong trường hợp một số chính phủ phương Tây phản đối việc tịch thu, những quốc gia ủng hộ vẫn có thể tự triển khai kế hoạch của mình.

Trong khi đó, nhiều nước châu Âu đang cân nhắc gia tăng hỗ trợ tài chính sau khi cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố châu Âu phải tự lo an ninh. Tuy nhiên, những quốc gia như Pháp và Bỉ, với nợ công trên 100% GDP, cũng phải thận trọng trước khi đưa ra quyết định.

Lo ngại từ châu Âu

Một trong những lý do khiến châu Âu do dự là khả năng sử dụng tài sản Nga như con bài đàm phán trong các thỏa thuận hòa bình hoặc lệnh ngừng bắn trong tương lai.

Bộ trưởng Tài chính Pháp Eric Lombard cảnh báo việc tịch thu tài sản ngân hàng trung ương có thể vi phạm luật pháp quốc tế, gây rủi ro cho hệ thống tài chính châu Âu. Thủ tướng Bỉ Bart De Wever cũng kêu gọi thận trọng, nhấn mạnh rằng tiền lãi từ tài sản bị đóng băng hiện đang chảy về Ukraine như một nguồn hỗ trợ quan trọng.

Bên cạnh đó, một số chính phủ lo ngại rằng động thái này sẽ làm suy yếu niềm tin vào hệ thống tài chính châu Âu. Các nhà đầu tư và quốc gia như Ả Rập Xê Út hay Trung Quốc có thể rút vốn, bán tháo trái phiếu chính phủ châu Âu để trả đũa, đẩy chi phí vay mượn của EU tăng cao. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng Ngân hàng Trung ương châu Âu có đủ công cụ để can thiệp nếu cần thiết.

Hành động này cũng gợi lại ký ức về cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu giai đoạn 2010-2012, khi chi phí vay tăng vọt và làm dấy lên lo ngại về sự ổn định của đồng euro.

Phản ứng từ Nga

Moscow đã nhiều lần cảnh báo rằng việc tịch thu tài sản Nga sẽ bị coi là bất hợp pháp và gây ra hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố đây là hành động "xâm phạm trắng trợn" và sẽ làm xói mòn lòng tin của các nhà đầu tư quốc tế.

Về lý thuyết, Nga có thể trả đũa bằng cách tịch thu tài sản của khoảng 1.800 công ty phương Tây còn hoạt động tại nước này. Một đạo luật gần đây cho phép Moscow tiếp quản các doanh nghiệp thuộc những quốc gia mà Nga xem là "không thân thiện".

Tuy nhiên, lợi thế của Nga không lớn. Các công ty phương Tây đã chịu lỗ hơn 170 tỷ USD kể từ năm 2022 khi rút khỏi thị trường Nga, theo Trường Kinh tế Kyiv. Điều này đồng nghĩa với việc không còn nhiều tài sản có thể bị tịch thu để đáp trả.

Trước những tranh cãi pháp lý và rủi ro tài chính, EU vẫn chưa thể đưa ra quyết định cuối cùng về số phận 300 tỷ USD tài sản Nga bị đóng băng.