3 nhóm giải pháp cho việc triển khai hiệu quả hóa đơn điện tử từ máy tính tiền

Trước thực tế nhiều hộ kinh doanh lúng túng với quy định mới về hóa đơn điện tử, chuyên gia cho rằng cần ưu tiên hỗ trợ thay vì áp dụng xử phạt ngay.

Nhiều hộ kinh doanh phản ứng tiêu cực, né tránh chính sách

Từ ngày 1.6.2025, theo Nghị định 70 và Thông tư 32 của Bộ Tài chính, các hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỉ đồng/năm trong lĩnh vực ăn uống, bán lẻ, dịch vụ… bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Ngay sau thời điểm quy định có hiệu lực, đã ghi nhận tình trạng một số hộ kinh doanh nhỏ lẻ né tránh chính sách bằng nhiều hình thức khác nhau.

Phổ biến nhất là từ chối thanh toán chuyển khoản, yêu cầu khách không ghi nội dung giao dịch, treo biển “chỉ nhận tiền mặt” hoặc thu thêm phụ phí khi khách hàng trả qua ngân hàng. Thậm chí, nhiều hộ chủ động tạm dừng hoạt động để “né” kiểm tra.

Trước tình trạng ngày, ngày 4.6, Chi cục Thuế Khu vực I (Hà Nội - Hòa Bình) đã phát đi thư ngỏ cảnh báo hành vi che giấu doanh thu, sử dụng nội dung chuyển khoản mập mờ như “trả tiền mượn”, “tiền ship”, “tiền cafe”, hoặc không ghi nội dung… Cơ quan thuế nhấn mạnh: Doanh thu tính thuế giá trị gia tăng là toàn bộ số tiền người bán được hưởng, không phụ thuộc phương thức thanh toán. Do đó, hành vi che giấu giao dịch không làm giảm nghĩa vụ thuế, ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ bị truy thu, xử phạt, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu trốn thuế.

Cần tiếp cận nhân văn

Theo ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, hiện tượng né tránh hóa đơn điện tử và giao dịch minh bạch không phải là điều bất ngờ trong giai đoạn đầu thực hiện chính sách. “Nhiều tiểu thương chưa kịp thích nghi với tư duy số hóa. Họ sợ phần mềm phức tạp, chi phí cao, và đặc biệt lo lắng khi phải minh bạch doanh thu dẫn đến tăng thuế”, ông Huy phân tích.

Theo ông Huy, để giải bài toán né tránh hóa đơn và thanh toán minh bạch, không thể chỉ dựa vào thanh tra hay các biện pháp xử phạt hành chính. Ngành thuế cần triển khai một chiến lược dài hạn, đồng thời đặt người kinh doanh nhỏ vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi.

Ông Huy đề xuất ba nhóm giải pháp: Thứ nhất, hệ thống hóa đơn điện tử phải thân thiện, đơn giản, chi phí thấp, gắn với hỗ trợ tại chỗ và truyền thông rõ ràng - không phải để “bắt lỗi”, mà là công cụ bảo vệ người bán. Thứ hai, cần kết nối chặt chẽ dữ liệu giữa ngân hàng, ví điện tử, nền tảng số và cơ quan thuế, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện bất thường mà không cần thanh tra tràn lan. Thứ ba, thay vì chỉ chế tài, Nhà nước cần tạo động lực: hộ nào kê khai trung thực, kết nối hóa đơn có thể được ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn và chuyển đổi số trong 1-2 năm đầu.

“Việc yêu cầu hóa đơn điện tử kết nối máy tính tiền không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật. Đây là nền móng để xây dựng hệ thống tài chính - thuế hiện đại, minh bạch, văn minh và bắt kịp kinh tế số toàn cầu. Nhưng để thành công, cần tiếp cận một cách nhân văn, lấy hộ kinh doanh làm trung tâm, không phải đối tượng bị giám sát, mà là đối tác cần được đồng hành” - ông Huy nhấn mạnh.

Nhóm đông nhất lại dễ bị tổn thương nhất

Từ góc độ tư vấn và triển khai thực tế, bà Lê Yến - CEO Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội (Hanoitax) - cho rằng nhóm hộ kinh doanh truyền thống đang là mắt xích yếu nhất. “Họ chiếm tỉ trọng lớn trong diện điều chỉnh nhưng lại là nhóm có mức độ sẵn sàng thấp nhất. Quen vận hành thủ công, chưa từng dùng máy in hay phần mềm, lại không có người hướng dẫn tận nơi, nên dễ rơi vào tình trạng phản ứng tiêu cực”, bà nói.

Bà Yến cho rằng, hiện tượng từ chối chuyển khoản, né hóa đơn xuất phát từ sự lúng túng hơn là cố tình vi phạm. Nhiều hộ hiểu sai chính sách, sợ bị truy thu, dẫn đến tâm lý é tránh, thậm chí đóng cửa chờ nghe ngóng. Nếu không được hỗ trợ đúng lúc, nhóm này có thể trở thành điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình thực thi.

Bà đề xuất tạm hoãn việc xử phạt trong giai đoạn đầu, tập trung truyền thông và hỗ trợ cầm tay chỉ việc. Mô hình “đại lý thuế theo cụm ngành nghề” có thể triển khai thí điểm, trong đó mỗi đại lý phụ trách nhóm hộ kinh doanh trong khu dân cư, đảm nhiệm vai trò tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật và truyền thông chính sách. Song song, ngành thuế cần lập đường dây nóng, nhóm tư vấn để xử lý ngay các tình huống phát sinh.

“Không thể áp dụng cách làm của doanh nghiệp cho hộ kinh doanh. Cần lộ trình mềm dẻo, cơ chế linh hoạt, nhưng vẫn giữ mục tiêu minh bạch và công bằng trong dài hạn”, bà Yến khuyến nghị.

(Theo Lục Giang - Báo Lao động; link nguồn: https://laodong.vn/kinh-doanh/3-nhom-giai-phap-cho-viec-trien-khai-hieu-qua-hoa-don-dien-tu-tu-may-tinh-tien-1520724.ldo)