21 giờ đàm phán đổ vỡ: Mỹ - Iran đối đầu vì “lệnh cấm uranium 20 năm”?

Các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran tại Islamabad (Pakistan) vừa qua đã hé lộ một đề xuất đáng chú ý từ phía Washington: yêu cầu Tehran chấp nhận ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm.

Đề xuất cứng rắn từ Mỹ

Theo nguồn tin từ Axios, phía Mỹ đưa ra điều kiện then chốt là Iran phải dừng hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium trong thời gian dài nhằm đảm bảo không phát triển vũ khí hạt nhân.

21 giờ đàm phán đổ vỡ: Mỹ - Iran đối đầu vì “lệnh cấm uranium 20 năm”? — Ảnh vệ tinh khu phức hợp hạt nhân Natanz ở Iran (Ảnh: Reuters).

Phó Tổng thống JD Vance cũng xác nhận lập trường này, nhấn mạnh Washington không chỉ cần cam kết từ Iran mà còn muốn thiết lập cơ chế kiểm soát thực tế. Một trong những phương án được Mỹ đề cập là đưa toàn bộ vật liệu hạt nhân ra khỏi lãnh thổ Iran để kiểm soát.

Quan điểm này phù hợp với lập trường lâu nay của Tổng thống Donald Trump, người nhiều lần yêu cầu Iran chấp nhận mức làm giàu uranium bằng 0.

Iran đề xuất phương án mềm hơn

Đáp lại, Iran không chấp nhận “lệnh cấm 20 năm” mà đề xuất:

Thời gian hạn chế ngắn hơn, chỉ “vài năm”
Áp dụng cơ chế pha loãng uranium được làm giàu cao dưới sự giám sát quốc tế
Không đưa uranium ra khỏi lãnh thổ

Sự khác biệt này đã trở thành điểm nghẽn lớn nhất khiến các cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ rơi vào bế tắc.

Lo ngại về năng lực hạt nhân của Iran

Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, trước các cuộc tấn công vào tháng 6 năm ngoái, Iran sở hữu khoảng 440,9 kg uranium làm giàu ở mức 60%.

Nếu tiếp tục làm giàu, lượng này có thể đủ để sản xuất vật liệu cho khoảng 10 vũ khí hạt nhân theo tiêu chuẩn đánh giá của cơ quan này.

Tổng giám đốc IAEA, Rafael Grossi, cho biết gần một nửa số uranium này đang được lưu trữ tại cơ sở ngầm ở Isfahan – một trong những mục tiêu ít bị thiệt hại trong các đợt không kích trước đó.

Nga sẵn sàng “giữ hộ” uranium

Trong bối cảnh bế tắc, Nga đã nhiều lần đề xuất tiếp nhận uranium làm giàu của Iran như một phần của giải pháp trung gian.

Điện Kremlin khẳng định sẵn sàng hỗ trợ để giảm căng thẳng, bao gồm việc lưu trữ hoặc xử lý vật liệu hạt nhân nếu hai bên đạt được thỏa thuận.

Đàm phán vẫn chưa có lối ra

Dù Mỹ mong muốn tiếp tục đối thoại, khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn rất lớn:

Mỹ muốn loại bỏ hoàn toàn năng lực làm giàu uranium của Iran
Iran khẳng định chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình và không chấp nhận từ bỏ quyền làm giàu

Trước đó, trong khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Iran chỉ được phép làm giàu uranium ở mức tối đa 3,67% trong 15 năm – thấp hơn rất nhiều so với mức 60% hiện tại.

Việc các cuộc đàm phán mới nhất đổ vỡ sau hơn 20 giờ thảo luận cho thấy con đường đạt được một thỏa thuận lâu dài vẫn còn nhiều trở ngại, trong khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang.