Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook và Chủ tịch Jerome Powell, động thái chưa từng có trong lịch sử hiện đại của Cục Dự trữ Liên bang. Quyết định này được đưa ra giữa bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng và bất đồng sâu sắc giữa Nhà Trắng với Fed về chính sách tiền tệ. Trump cáo buộc Powell và Cook "thiếu năng lực kiểm soát lạm phát" và "cản trở tăng trưởng kinh tế" bằng cách duy trì lãi suất cao quá lâu.

Bà Cook là nữ người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong Hội đồng Thống đốc, do Tổng thống Joe Biden đề cử (2022). Nhiệm kỳ của bà vốn kéo dài tới năm 2038, nên việc ghế bị khuyết có thể giúp Nhà Trắng đương nhiệm định hình lại cán cân bỏ phiếu của Fed trong nhiều năm.

Nhà Trắng công bố thư thông báo bãi nhiệm, viện dẫn điều khoản pháp luật cho phép Tổng thống bãi nhiệm vì lý do theo 12 U.S.C. §242. Lisa Cook bác bỏ sai phạm và trước đó tuyên bố không từ chức dưới áp lực chính trị; khả năng tranh tụng là rất cao.

Trump cho rằng Fed đã phớt lờ cảnh báo của ông về nguy cơ suy thoái khi từ chối cắt giảm lãi suất mạnh hơn. Ông đặc biệt chỉ trích Lisa Cook - người ủng hộ chính sách thắt chặt để kiềm chế lạm phát - là nguy cơ đối với việc làm của người Mỹ. Trump từ lâu muốn kiểm soát Fed để thúc đẩy chính sách tiền tệ dễ dãi (lãi suất thấp) hỗ trợ tăng trưởng trước bầu cử 2024. Powell và Cook kiên quyết bảo vệ độc lập của Fed, dẫn đến bế tắc. Với tỷ lệ ủng hộ giảm sút, Trump cần "tội đồ" để đổ lỗi cho kinh tế trì trệ. Fed trở thành mục tiêu dễ dàng hơn là thừa nhận tác động từ thuế quan và chi tiêu công. Lisa Cook - chuyên gia kinh tế lao động - tập trung vào kiểm soát lạm phát dài hạn, trong khi Trump ưu tiên tăng trưởng ngắn hạn. Powell thì bị coi là "quá thận trọng" trong việc nới lỏng chính sách.

Powell tuyên bố việc sa thải là "phi pháp" và "vi phạm nguyên tắc độc lập của Fed", đồng thời khẳng định sẽ không từ chức. Lisa Cook gọi động thái này là "sự can thiệp nguy hiểm vào thể chế tài chính". Việc sa thải đột ngột làm xói mòn uy tín của Fed - trụ cột ổn định tài chính toàn cầu. Các nhà đầu tư lo ngại chính sách tiền tệ sẽ bị chính trị hóa, dẫn đến biến động thị trường kéo dài. Dân chủ đệ đơn kiện Trump, cho rằng ông không có quyền sa thải Chủ tịch Fed trước khi hết nhiệm kỳ (Powell đến 2026). Tòa án Tối cao có thể phải can thiệp. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) buộc phải họp khẩn để ứng phó với biến động tỷ giá. Các nền kinh tế mới nổi đối mặt nguy cơ "tháo chạy vốn" vì USD mất giá. Trump có thể bổ nhiệm người thân tín (như Stephen Moore hoặc Judy Shelton) vào Fed, nhưng Thượng viện - do đảng Dân chủ kiểm soát - sẽ phản đối gay gắt.

Phe ủng hộ Trump cho rằng quyết định dũng cảm giúp Fed "trở về với sứ mệnh hỗ trợ người dân thay vì các ngân hàng Wall Street. Ngược lại, phe phản đối cảnh báo đây là bước đi độc tài phá hủy cơ chế kiểm soát và cân bằng. Nhà kinh tế Paul Krugman bình luận: "Nếu Trump thành công, Mỹ sẽ trở thành Thổ Nhĩ Kỳ - nơi Tổng thống quyết định lãi suất theo ý muốn". Chỉ một lần Fed mất độc lập (dưới thời Tổng thống Nixon) dẫn đến lạm phát phi mã những năm 1970. Bài học này khiến giới tài chính lo sợ thảm họa lặp lại.

Ngay sau thông báo, chỉ số USD giảm trong phiên châu Á; lợi suất trái phiếu ngắn hạn lùi nhẹ khi thị trường định lại kịch bản cắt giảm lãi suất sớm hơn, đồng thời gia tăng lo ngại về tính độc lập của Fed Tin tức khiến Dow Jones giảm hơn 800 điểm trong phiên giao dịch sau thông báo. Đồng USD lao dốc 2% so với euro, trong mà giá vàng tăng vọt lên mức kỷ lục

Cán cân quyền lực tại Hội đồng Thống đốc (7 ghế) có thể dịch chuyển theo hướng thuận lợi hơn cho các đề xuất hạ lãi suất nếu ghế trống được thay bằng người cùng quan điểm. Thị trường phản ứng thận trọng. Luật dự trữ liên bang quy định các Thống đốc chỉ có thể bị bãi nhiệm vì lý do chính đáng, học thuyết và tiền lệ tư pháp lâu nay hiểu đó là các vi phạm nghiêm trọng hoặc thiếu năng lực, không phải khác biệt quan điểm chính sách. Bộ Tư pháp (OLC) từng nhấn mạnh mức độ độc lập này.

Việc Trump sa thải lãnh đạo Fed không chỉ là cuộc chiến quyền lực, mà còn là thử thách lớn nhất đối với nền dân chủ tài chính Mỹ. Dù động cơ của Trump có thể xuất phát từ mục tiêu kinh tế ngắn hạn, hậu quả lâu dài có thể là sự sụp đổ niềm tin vào đồng USD và hệ thống tài chính toàn cầu. Giới phân tích dự báo: Nếu Trump không bị ngăn cản, thế giới sẽ bước vào một kỷ nguyên bất ổn chưa từng có, nơi chính trị chi phối hoàn toàn chính sách tiền tệ - kịch bản mà không quốc gia nào mong muốn.