Sắp tới, khi Donald Trump gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Alaska, đây sẽ là lần thứ bảy hai nhà lãnh đạo đối thoại trực tiếp. Nhưng bối cảnh đã thay đổi: kể từ lần gặp trước, ông Putin đã phát động một cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine, khiến khoảng một triệu binh sĩ Nga thiệt mạng và gây ra khủng hoảng nhân đạo sâu rộng.

Trump vẫn tin rằng ông có thể ngồi vào bàn đàm phán, thử thách một nhà lãnh đạo lão luyện và đạt được một thỏa thuận. Tuy nhiên, đây sẽ là bài kiểm tra lớn nhất cho phong cách ngoại giao khác thường của ông — một phong cách đặt thế giới vào trạng thái bất định.

Câu hỏi đặt ra là: Trump sẽ khẳng định rõ ràng lập trường bảo vệ chủ quyền Ukraine cùng các đồng minh, hay sẽ vội vàng nối lại quan hệ với Moscow, vô tình khuyến khích hành vi gây hấn? Cho tới giờ, không ai có thể dự đoán chính xác.

Trong nhiệm kỳ trước, các đồng minh của Trump tin rằng ông sẽ tận dụng sức mạnh kinh tế và khả năng đàm phán để buộc các quốc gia nhượng bộ, thay vì dựa trên nguyên tắc ngoại giao truyền thống. Mô hình này loại bỏ các lý thuyết đối ngoại nhất quán, thay vào đó là sự tùy hứng của tổng thống.

Điểm mạnh của phương pháp này là khả năng tạo đột phá trong những tình huống bế tắc — chẳng hạn, đạt thỏa thuận hòa bình ở Ukraine hoặc Gaza. Nhưng nhược điểm là rõ ràng: thuế quan có thể phản tác dụng, làm tổn thương kinh tế Mỹ; việc từ bỏ các nguyên tắc phổ quát dễ khiến đồng minh xa lánh và đối thủ thêm cứng rắn.

Trump phân loại các mối quan hệ đối ngoại thành ba nhóm:

Rủi ro cao: Quan hệ với các cường quốc thù địch như Nga, Trung Quốc, Iran, cùng Israel vì tầm ảnh hưởng đặc biệt trong chính trị Mỹ. Đây là các hồ sơ khó, nhưng nếu thành công, lợi ích có thể mang tính lịch sử.

Rủi ro trung bình: Các quốc gia tầm trung như Brazil, Nam Phi và Ấn Độ — vốn quan trọng trong cạnh tranh Mỹ-Trung. Tuy nhiên, cách tiếp cận gây áp lực của Trump thường làm họ phật lòng, khiến một số quốc gia nghiêng về phía Bắc Kinh hoặc Moscow.

Rủi ro thấp: Các nước nhỏ hoặc nghèo, nơi Mỹ có thể nhanh chóng tạo ảnh hưởng. Trump đã đạt được vài thành tựu như hòa giải giữa Azerbaijan và Armenia, hay thỏa thuận ngừng bắn tạm thời ở Congo-Rwanda, dù hiệu quả lâu dài vẫn bỏ ngỏ.

Ở nhóm rủi ro trung bình, phương pháp của Trump ít hiệu quả: tranh cãi không cần thiết với lãnh đạo Brazil, Nam Phi và Ấn Độ đã khiến Mỹ mất cơ hội chiến lược. Với các hồ sơ lớn, kết quả còn mâu thuẫn hơn:

Trung Quốc: Trump áp thuế để gây sức ép nhưng sau đó dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu chip Nvidia, làm suy yếu chính sách an ninh.

Ukraine: Quan điểm thay đổi liên tục, lúc đổ lỗi cho Kiev, lúc đe dọa trừng phạt Nga mạnh hơn.

Israel – Gaza: Ủng hộ mạnh mẽ chính phủ Netanyahu nhưng chưa tận dụng được ảnh hưởng để chấm dứt xung đột.

Một số quốc gia đã tìm ra cách tận dụng phong cách này: Pakistan nhận đề cử Nobel hòa bình sau một thỏa thuận về tiền điện tử, Qatar giành ưu ái chỉ với một chiếc máy bay. Song, nạn tham nhũng và sự thiếu nhất quán trong các cam kết khiến nhiều thỏa thuận lớn vẫn chưa thành hiện thực.

Nếu Trump sẵn sàng đối đầu Putin, ông có thể viết lại lịch sử bằng việc chấm dứt cuộc chiến khốc liệt nhất ở châu Âu từ 1945. Tuy nhiên, dựa trên những gì đã thấy, khả năng đó dường như không cao — và thế giới sẽ tiếp tục phải thích nghi với một chính sách đối ngoại vừa nhiều rủi ro, vừa đầy bất ngờ.