Một phiên tăng mạnh chưa đủ chứng minh thị trường đã tạo đáy. Hành trình VN-Index năm 2022 cho thấy mức giá thấp nhất thường xuất hiện trước khi nhà đầu tư có đủ bằng chứng để tin rằng xu hướng giảm đã kết thúc.

Phiên giao dịch đầu tháng 11/2026, VN-Index tiếp tục giảm mạnh, có thời điểm thủng mốc 1,700 điểm. Trên sàn HOSE, số cổ phiếu giảm giá áp đảo số tăng giá, tình trạng bán tháo cổ phiếu bluechip diễn ra mạnh mẽ. Một câu hỏi quen thuộc lại xuất hiện: liệu thị trường đã chạm đáy hay chưa?

Đây là câu hỏi quan trọng, nhưng có lẽ cần bắt đầu từ một phân biệt đơn giản: chạm mức giá thấp nhất và xác nhận xu hướng giảm đã kết thúc là hai việc khác nhau. Câu chuyện năm 2022 cho thấy vì sao.

Ngày 10/01/2022, VN-Index đạt đỉnh 1.536,45 điểm. Sau nhiều tháng dao động ở vùng giá cao, thị trường bước vào đợt giảm mạnh từ tháng 4. Đến giữa tháng 5, chỉ số có lúc rơi về quanh 1.156 điểm.

Ngày 17/05, VN-Index bất ngờ tăng 56,42 điểm, tương đương 4,81%. Sắc xanh và tím lan rộng, khiến nhiều nhà đầu tư hy vọng đợt giảm đã kết thúc. Nhưng đó chưa phải đáy cuối cùng: chỉ số tiếp tục suy yếu trong tháng 6 và đầu tháng 7.

Từ vùng 1.140 điểm đầu tháng 7, VN-Index phục hồi lên gần 1.300 điểm cuối tháng 8. Một lần nữa, triển vọng thị trường tươi sáng hơn. Thế nhưng khi lực mua không đủ để đưa chỉ số vượt xa vùng kháng cự, áp lực bán trở lại và một nhịp giảm sâu khác bắt đầu.

Hai lần phục hồi thất bại để lại bài học đáng nhớ: thị trường có thể tăng rất mạnh ngay trong một xu hướng giảm. Cổ phiếu bớt rẻ nhanh chóng sau vài phiên tăng không có nghĩa rủi ro đã biến mất.

Bước sang tháng 9/2022, môi trường đầu tư khó khăn hơn. Lãi suất tăng, tỷ giá chịu sức ép, những bất ổn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và hoạt động bán giải chấp khiến nguồn cung cổ phiếu gia tăng.

Khi người nắm giữ buộc phải bán để thu hồi tiền hoặc đáp ứng yêu cầu ký quỹ, giá có thể giảm ngay cả với những doanh nghiệp không thay đổi đáng kể về hoạt động kinh doanh. Giá giảm lại có nguy cơ kéo theo các đợt bán tiếp theo.

Ngày 15/11, VN-Index đóng cửa tại 911,90 điểm. Sang ngày 16/11, chỉ số có lúc chạm 873,78 điểm, mức thấp nhất của năm. Tuy nhiên, đến cuối phiên, VN-Index đảo chiều lên 942,90 điểm, tăng 3,4% so với hôm trước. Khối lượng giao dịch trên HOSE vượt 1,046 tỷ cổ phiếu, với giá trị khoảng 14.373 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý không chỉ là chỉ số tăng hơn 3%. Sau khi xuất hiện lượng bán rất lớn, bên mua đã đủ sức kéo thị trường rời xa mức thấp nhất trong phiên. Đó là tín hiệu cho thấy áp lực cung bắt đầu được hấp thụ.

Tuy nhiên, một phiên đảo chiều, dù ấn tượng đến đâu, cũng chưa thể chứng minh thị trường đã tạo đáy. Tại thời điểm ấy, rủi ro xuất hiện một nhịp giảm mới vẫn hiện hữu.

Sau ngày 16/11, VN-Index phục hồi mạnh và đóng cửa ở 1.093,67 điểm ngày 5/12. Tiếp đó, thị trường điều chỉnh. Ngày 26/12, chỉ số còn 985,21 điểm, song vẫn cao hơn nhiều so với đáy tháng 11.

Điều này cung cấp một tín hiệu mới: sau đợt phục hồi đầu tiên, người bán chưa thể kéo thị trường quay lại vùng đáy cũ. Đến ngày 19/1/2023, VN-Index đóng cửa ở 1.108,08 điểm, vượt mức đỉnh hồi phục ngày 5/12.

Nhìn lại, hành trình này có ba bước rõ ràng. Trước hết, thị trường xuất hiện lực mua đủ mạnh để chặn đà bán tháo. Tiếp theo, một nhịp điều chỉnh không phá đáy cũ cho thấy áp lực bán đã giảm. Cuối cùng, chỉ số vượt đỉnh phục hồi trước đó, bổ sung bằng chứng rằng bên mua đang dần nắm thế chủ động.

Đây là những tín hiệu xác nhận bước đầu, không phải sự bảo đảm cho một chu kỳ tăng không gián đoạn. Trên thực tế, thị trường còn trải qua nhiều đợt rung lắc trong năm 2023.

Với nhà đầu tư, có bốn điều nên quan sát cùng lúc: giá không liên tục lập đáy mới; những phiên mua mạnh giúp thị trường thoát xa mức thấp; các lần điều chỉnh sau đó giữ được đáy trước; và đà hồi phục lan rộng, đủ sức vượt những vùng giá từng khiến thị trường quay đầu.

Thông điệp từ năm 2022 vẫn hữu ích khi nhìn vào các biến động hiện nay, nhưng không có nghĩa thị trường năm 2026 sẽ lặp lại chu kỳ cũ. Mỗi giai đoạn có bối cảnh kinh tế, dòng tiền và định giá khác nhau. Điều có thể học từ lịch sử là phương pháp kiểm tra sức mạnh của một nhịp hồi, chứ không phải sao chép một mốc điểm hay dự báo ngày tạo đáy.

Không nhất thiết phải mua ở mức thấp nhất mới có thể đầu tư hiệu quả. Mua sớm có lợi thế về giá nhưng chấp nhận rủi ro lớn hơn; chờ thêm tín hiệu xác nhận có thể bỏ lỡ một phần nhịp tăng đầu tiên, đổi lại là cơ sở vững hơn để đánh giá xu hướng.

------------------