Indonesia sở hữu gần 285 triệu dân, là nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, thành viên G20 và nắm giữ nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược hàng đầu thế giới. Với quy mô GDP khoảng 1.400 tỷ USD, quốc gia này từ lâu được kỳ vọng trở thành một cực tăng trưởng mới của châu Á. Tuy nhiên, đằng sau tham vọng trở thành siêu cường kinh tế là những nghịch lý ngày càng rõ nét.

Thứ nhất, quy mô kinh tế lớn không đồng nghĩa với sự thịnh vượng. Indonesia thuộc nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhưng GDP bình quân đầu người năm 2024 mới đạt khoảng 4.909 USD, theo IMF. Nền kinh tế tăng trưởng quanh 5% suốt nhiều năm, trong khi Tổng thống Prabowo Subianto đặt tham vọng nâng tốc độ lên 8%. Đáng chú ý, OECD dự báo tăng trưởng năm 2026 chỉ đạt 4,7%, còn World Bank dự báo 5%. Khoảng cách giữa tham vọng chính trị và năng lực tăng trưởng thực tế vẫn rất lớn.

Thứ hai, tầng lớp trung lưu đang thu hẹp, bất chấp GDP liên tục mở rộng. Theo số liệu được Financial Times dẫn lại, tầng lớp trung lưu Indonesia giảm từ khoảng 60 triệu người năm 2018 xuống còn 46,7 triệu người năm 2025. World Bank cũng cảnh báo nền kinh tế tạo ra quá ít việc làm có năng suất và thu nhập cao. Điều này phản ánh một nghịch lý: nền kinh tế có thể lớn lên về tổng sản lượng nhưng chưa chắc người dân đã giàu lên tương ứng.

Thứ ba, cường quốc tài nguyên chưa chắc là cường quốc công nghiệp. Indonesia thống trị chuỗi cung ứng nickel toàn cầu, với sản lượng khai thác tăng gấp 16 lần kể từ năm 2015. Tuy nhiên, OECD chỉ ra rằng một số ước tính cho thấy doanh nghiệp Trung Quốc tham gia xây dựng tới 90% năng lực tinh luyện nickel tại Indonesia. Thành công trong thu hút đầu tư và chế biến khoáng sản là không thể phủ nhận, nhưng câu hỏi quan trọng hơn là Indonesia thực sự nắm giữ bao nhiêu công nghệ, giá trị gia tăng và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng.

Thứ tư, tham vọng chi tiêu đang thử thách nền tảng tài khóa. IMF dự báo thu ngân sách chính phủ năm 2026 chỉ tương đương 13,8% GDP, trong khi nợ công khoảng 41,3% GDP. Các chương trình phúc lợi quy mô lớn, trợ cấp năng lượng và đầu tư phát triển tạo thêm áp lực lên ngân sách. Tháng 10/2026, Reuters đưa tin Chính phủ Indonesia phải yêu cầu cắt giảm chi tiêu, trong bối cảnh thâm hụt dự kiến lên 2,85% GDP, sát trần pháp lý 3%.

Thứ năm, niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đang bị thử thách. Reuters từng cảnh báo về sự suy giảm niềm tin đối với chính sách kinh tế Indonesia. Financial Times cuối tháng 10 ghi nhận thị trường chứng khoán nước này giảm hơn 40% từ đầu năm, đồng rupiah suy yếu gần 8% so với USD, trong khi Moody's và Fitch đã hạ triển vọng tín nhiệm. Những diễn biến này cho thấy quy mô G20 không phải tấm khiên bảo vệ một nền kinh tế trước rủi ro chính sách và dòng vốn quốc tế.

Thứ sáu, bất ổn chính trị và địa chính trị đang trở thành phép thử đối với tham vọng cường quốc. Tháng 8/2025, làn sóng biểu tình phản đối bất bình đẳng, đặc quyền của giới chính trị và chi phí sinh hoạt lan tới 107 thành phố Indonesia. Đến ngày 20/10/2026, chính quyền phải huy động khoảng 9.500 cảnh sát tại Jakarta để ứng phó các cuộc biểu tình nhân hai năm Tổng thống Prabowo cầm quyền. Theo khảo sát SMRC được Reuters dẫn lại, tỷ lệ ủng hộ ông Prabowo giảm từ 81,2% tháng 11/2025 xuống còn 44,5% vào tháng 10/2026.

Vấn đề của Indonesia không phải thiếu tiềm năng, mà là khoảng cách giữa tiềm năng và năng lực hiện thực hóa. G20 là sự ghi nhận về quy mô và vai trò kinh tế, không phải giấy chứng nhận cho vị thế siêu cường.

Một quốc gia có thể giàu tài nguyên, đông dân và sở hữu GDP nghìn tỷ USD. Nhưng sức mạnh kinh tế bền vững cuối cùng vẫn phải được đo bằng năng suất lao động, thu nhập người dân, năng lực công nghệ và niềm tin của dòng vốn.

Indonesia đã có quy mô của một cường quốc đang lên, nhưng vẫn còn một chặng đường dài để sở hữu chất lượng tăng trưởng tương xứng.