OCB: Lợi nhuận phục hồi nhưng nợ xấu 4% vẫn là nút thắt

Điểm đáng chú ý ở Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) quý 3 không chỉ là lợi nhuận tăng, mà là hoạt động cốt lõi đã có dấu hiệu cải thiện rõ hơn khi biên lãi ròng phục hồi và thu nhập lãi thuần tăng hai chữ số. Tuy nhiên, bức tranh chưa thực sự trọn vẹn: nợ xấu tăng lên 4%, tỷ lệ bao phủ còn thấp và dư địa tăng tín dụng trong quý cuối năm không còn nhiều. Vì vậy, câu hỏi quan trọng với OCB lúc này là liệu lợi nhuận có thể tiếp tục đi lên khi phần “đệm” từ giảm dự phòng không còn lớn.

Quý 3, OCB ghi nhận lợi nhuận trước thuế 1.653 tỷ đồng, tăng 7,5% so với cùng kỳ và 32,6% so với quý trước. Chất lượng tăng trưởng so với cùng kỳ tương đối tích cực khi thu nhập lãi thuần tăng 14,2% lên 2.768 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận trước dự phòng tăng 15,3%. Điều này cho thấy động lực chính đến từ hoạt động ngân hàng cốt lõi thay vì các khoản thu nhập bất thường.

Tuy nhiên, mức tăng mạnh 32,6% so với quý 2 cần được nhìn thận trọng hơn. Lợi nhuận trước dự phòng gần như đi ngang, còn chi phí dự phòng giảm 45,3% xuống 495 tỷ đồng. Nói cách khác, phần lớn mức phục hồi lợi nhuận theo quý đến từ việc OCB trích lập ít hơn sau khi đã dành tới 905 tỷ đồng cho dự phòng trong quý 2. Đây là điểm khiến khả năng tăng trưởng tiếp trong quý 4 phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng tài sản.

Điểm sáng rõ nhất là biên lãi ròng phục hồi từ 3% trong quý 2 lên 3,2% trong quý 3. Lợi suất cho vay tăng lên 11,2%, nhanh hơn mức tăng của chi phí vốn, giúp OCB cải thiện thu nhập dù dư nợ gần như không tăng trong quý. Đây là thay đổi quan trọng bởi nếu biên lãi duy trì được quanh mức hiện tại, ngân hàng vẫn có thể bảo vệ thu nhập lãi ngay cả khi tăng trưởng tín dụng không còn quá mạnh.

Nhưng chính tại đây xuất hiện mâu thuẫn lớn của quý 4. Chi phí vốn đã tăng từ 5,6% lên 6,1%, trong bối cảnh tiền gửi khách hàng giảm 4,8% so với quý trước. OCB phải gia tăng huy động qua thị trường liên ngân hàng và các loại giấy tờ có giá, vốn có chi phí tương đối cao. Trong khi đó, lãi suất cho vay có khả năng chịu áp lực giảm theo định hướng hỗ trợ khách hàng. Vì vậy, biên lãi ròng quý 4 khó tiếp tục cải thiện mạnh như quý 3.

Điểm cần thận trọng hơn nằm ở chất lượng tài sản. Tỷ lệ nợ xấu tăng từ 3,5% lên 4%, tương ứng số dư nợ xấu tăng 14,1% trong quý lên 8.769 tỷ đồng. Đáng chú ý, nợ có khả năng mất vốn chiếm tới 66,7% tổng nợ xấu. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu cũng giảm về 58,1%, cho thấy bộ đệm dự phòng hiện chưa thực sự dày.

Dù vậy, diễn biến này không hoàn toàn tiêu cực. Nợ cần chú ý đã giảm mạnh 28,2% về 3.738 tỷ đồng, khiến tổng nợ nhóm 2 đến nhóm 5 giảm 3% so với quý trước. Điều đó cho thấy phần nợ xấu tăng trong quý 3 chủ yếu là các khoản đã được nhận diện từ quý 2 chuyển nhóm, trong khi nguồn hình thành nợ xấu mới cho các quý sau có dấu hiệu thu hẹp. Đây sẽ là biến số quan trọng nhất để đánh giá liệu chất lượng tài sản OCB có thực sự tạo đáy hay chưa.

Một giới hạn khác là tăng trưởng tín dụng. Dư nợ cuối quý 3 chỉ tăng 10,6% từ đầu năm và gần như đi ngang so với quý 2, trong khi đã đạt khoảng 96% mục tiêu tín dụng cả năm do đại hội cổ đông đặt ra. Nếu không được cấp thêm hạn mức, dư địa mở rộng dư nợ trong quý 4 sẽ khá hạn chế, khiến tăng trưởng thu nhập phải phụ thuộc nhiều hơn vào biên lãi và khả năng xử lý nợ.

Sau 9 tháng, OCB đạt 4.123 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, tăng 20,2% nhưng mới hoàn thành 59,2% kế hoạch năm. Để hoàn thành kế hoạch, riêng quý 4 cần khoảng 2.840 tỷ đồng, cao hơn 71,7% so với quý 3. Với áp lực dự phòng có khả năng tăng trở lại và biên lãi khó mở rộng thêm, khả năng hoàn thành kế hoạch đang đặt ra thách thức khá lớn.

Như vậy, OCB đang cho thấy một sự cải thiện đáng ghi nhận về hoạt động cốt lõi, nhưng chưa đủ để xóa đi mối lo về chất lượng tài sản. Câu chuyện trong 1–2 quý tới sẽ không còn nằm ở việc lợi nhuận quý 3 đã tăng bao nhiêu, mà ở ba yếu tố gắn chặt với nhau: nợ xấu có hạ nhiệt, chi phí dự phòng có được kiểm soát và biên lãi có giữ được quanh mức hiện tại hay không. Nếu cả ba yếu tố cùng cải thiện, chất lượng tăng trưởng của OCB sẽ thuyết phục hơn đáng kể. Ngược lại, nợ xấu duy trì cao có thể tiếp tục hấp thụ phần lợi nhuận tạo ra từ hoạt động kinh doanh.

Với OCB, tín hiệu phù hợp để thay đổi góc nhìn sẽ đến từ chất lượng tài sản thực sự cải thiện thay vì chỉ một quý lợi nhuận tăng.

Nhà đầu tư quan tâm OCB có thể theo dõi trang để cập nhật khi câu chuyện đầu tư có thêm tín hiệu rõ ràng.