Nền kinh tế Mỹ đang bước vào năm thứ bảy của chu kỳ mở rộng và chưa có dấu hiệu suy thoái. Tỷ lệ thất nghiệp và sa thải ở mức thấp theo chuẩn lịch sử. Người tiêu dùng vẫn chi tiền cho giải trí trực tiếp, du lịch và ăn ngoài. Tăng trưởng đang ở nhịp nhanh nhất trong một năm.

Thế nhưng, theo nhiều thước đo, người dân đang khốn khổ. Một bộ phận đáng kể người Mỹ cho rằng nền kinh tế đang vận hành chống lại họ. Họ căng thẳng vì chi phí sinh hoạt, lo lắng về việc làm và bi quan về tương lai tài chính. Giá xăng thì khỏi phải bàn.

Vào ngày 3 tháng 11, cử tri đi bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ khi các vấn đề kinh tế liên tục đứng đầu danh sách mối quan tâm. Câu hỏi đặt ra là: mọi thứ có thực sự mong manh như nhiều người nói không? Câu trả lời trung thực là cả hai bên đều có phần đúng, và chính khoảng cách giữa hai bức tranh mới là điều nhà đầu tư cần phân tích.

Người Mỹ vừa trải qua giai đoạn lạm phát nóng nhất hơn bốn thập kỷ ngay sau đại dịch. Chỉ số giá tiêu dùng tháng 9 cao hơn 3,7% so với cùng kỳ, chưa bằng một nửa đỉnh 9,1%, nhưng vẫn đủ cao để người dân cảm nhận rõ.

Điều quan trọng hơn là hiệu ứng cộng dồn. Kể từ cuối năm 2019, giá tiêu dùng nói chung đã tăng khoảng 30%. Thực phẩm đắt hơn 32%, ăn ngoài đắt hơn gần 40%, tiền thuê nhà tăng hơn một phần ba, giá điện tăng 43%, bảo dưỡng xe tăng hơn một nửa và bảo hiểm xe tăng khoảng 48%. Người tiêu dùng không so sánh với tốc độ lạm phát hiện tại. Họ so sánh với mức giá họ từng trả.

Lạm phát bình quân thập kỷ trước đại dịch là khoảng 1,8%, nay gấp đôi. Nguyên nhân là chuỗi cú sốc cung xảy ra dày hơn, mạnh hơn và kéo dài hơn: đứt gãy chuỗi cung ứng năm 2021, cuộc xâm lược Ukraine đẩy giá phân bón, lúa mì và dầu lên, thuế quan “Ngày Giải phóng” và các đợt áp thuế sau đó, làn sóng đầu tư AI đẩy giá phần mềm và linh kiện, và gần đây nhất là chiến tranh Iran làm tăng giá năng lượng và chi phí vay. Chủ tịch Fed Chicago Austan Goolsbee mô tả: “Các cú sốc cung xảy ra thường xuyên hơn, mạnh hơn và kéo dài hơn.”

Để kiềm chế lạm phát, Fed đã tăng lãi suất vào tháng 9, lần đầu tiên kể từ năm 2023, rồi giữ nguyên ở cuộc họp tháng 10.

Thu nhập theo giờ bình quân tăng khoảng một phần ba kể từ cuối năm 2019, nhưng sau khi điều chỉnh lạm phát, tiền lương hầu như chỉ vừa đủ theo kịp giá cả. Tệ hơn, những mức tăng thực ít ỏi đó đang bốc hơi: lương thực giảm so với cùng kỳ sáu tháng liên tiếp tính đến tháng 9.

Người tiêu dùng vẫn chi tiêu nhờ nhiều nguồn lực khác: thu nhập từ kinh tế tự do, danh mục đầu tư tăng nhờ chứng khoán lập nhiều kỷ lục trong năm, giá nhà tăng mạnh và khoản hoàn thuế lớn năm 2026. Nhưng lương vẫn là nguồn thu nhập chính của đa số người Mỹ trước tuổi nghỉ hưu. Lương trì trệ trong khi giá tăng buộc nhiều hộ gia đình tiết kiệm ít đi hoặc không tiết kiệm.

Đây là điểm mấu chốt cho nhà đầu tư: chi tiêu hiện tại đang được hỗ trợ một phần bởi các nguồn không bền vững (tiền hoàn thuế một lần, hiệu ứng tài sản từ định giá cổ phiếu cao, thanh lý tiết kiệm). Khi các nguồn đó cạn, chi tiêu phụ thuộc vào thu nhập từ lao động, thứ đang suy yếu.

Về mặt tích cực, nhiều người có việc làm. Nền kinh tế vận hành gần mức toàn dụng lao động theo nhiều thước đo. Tỷ lệ thất nghiệp thấp theo chuẩn lịch sử dù nhích lên 4,2% trong tháng 9. Y tế, xây dựng và sản xuất đều đang tăng việc làm, và tỷ lệ tham gia lực lượng lao động cũng tăng.

Nhưng sức mạnh theo ngành và tỷ lệ thất nghiệp thấp che giấu một thị trường việc làm đình trệ. Doanh nghiệp không sa thải nhiều, nhưng cũng không tuyển nhiều. Người lao động cảm thấy mắc kẹt: chỉ số niềm tin nhân viên của Glassdoor rơi xuống mức thấp nhất trong lịch sử 10 năm của khảo sát. Sinh viên mới tốt nghiệp gặp khó khăn đặc biệt khi tìm việc đầu đời, và số người thất nghiệp dài hạn đang tăng.

Thị trường lao động kiểu “không tuyển, không sa thải” này giải thích vì sao tỷ lệ thất nghiệp thấp không chuyển hóa thành cảm giác an toàn hay sức mạnh thương lượng lương. Đồng thời, nó phù hợp với nhận định rằng sức mạnh việc làm trong các báo cáo gần đây cần được đọc thận trọng, nhất là khi lịch sử điều chỉnh số liệu theo hướng giảm.

Nhà ở là nguồn bức xúc rõ nhất. Giá bán trung vị nhà hiện hữu tăng khoảng một nửa kể từ cuối năm 2019, trong khi lãi suất thế chấp cố định 30 năm tăng từ dưới 4% lên hơn 7%. Chưa tính thuế và bảo hiểm, khoản thanh toán hàng tháng gần gấp đôi so với trước đại dịch.

Kết quả là nền kinh tế phân hóa theo thời điểm. Người mua nhà trước đại dịch chứng kiến tài sản tăng vọt. Nhà đầu tư cổ phiếu cũng làm ăn tốt: quỹ chỉ số S&P 500 đã tăng hơn gấp đôi kể từ cuối năm 2019. Người không thuộc hai nhóm đó đang tụt lại phía sau. Đây không chỉ là vấn đề phúc lợi mà còn là vấn đề cấu trúc nhu cầu: thế hệ trẻ không thể gia nhập thị trường nhà ở sẽ trì hoãn hình thành hộ gia đình và tiêu dùng đi kèm.

Đầu tư AI là một trong những điểm sáng của nền kinh tế. JPMorgan ước tính tổng chi tiêu vốn cho trung tâm dữ liệu có thể đạt 5,5 nghìn tỷ USD tính lũy đến năm 2030. Nhưng điều đó mang lại ít an ủi cho những người lo công nghệ này sẽ xóa việc làm của họ trong khi các trung tâm dữ liệu chiếm đất trong cộng đồng.

Theo khảo sát Reuters/Ipsos tháng 6, 54% đảng viên Dân chủ và 37% đảng viên Cộng hòa phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu mới. John Leer, kinh tế trưởng Morning Consult, nhận xét: “Mọi người rất lo ngại, trực tiếp hoặc gián tiếp, về việc điều này có ý nghĩa gì với công việc của họ. Đó là một cách khác mà luật chơi và cấu trúc của nền kinh tế dường như đang thay đổi.”

Với nhà đầu tư, đây là rủi ro chính trị và pháp lý đang hình thành: làn sóng đầu tư tạo ra tăng trưởng GDP nhưng tập trung lợi ích ở vốn, trong khi chi phí (giá điện, đất đai, nỗi lo việc làm) lan ra cộng đồng. Phản ứng dữ dội ở cấp địa phương có thể làm chậm cấp phép, tăng chi phí và ảnh hưởng đến tốc độ triển khai hạ tầng AI.

Quan điểm của người Mỹ về nền kinh tế không chỉ do tài chính cá nhân quyết định. Các khảo sát cho thấy người ta lạc quan hơn khi đảng của mình nắm Nhà Trắng và bi quan hơn khi đảng mình mất quyền, ngay cả khi hoàn cảnh cá nhân ổn định. Sau khi ông Trump tái đắc cử năm 2024, tâm lý tiêu dùng của đảng viên Cộng hòa tăng vọt và của đảng viên Dân chủ giảm, ngay trước lễ nhậm chức.

Điều đáng chú ý lần này là từ đầu năm 2026, tâm lý suy giảm trên mọi đảng phái, vùng miền và mức thu nhập. Khi sự bi quan vượt qua ranh giới chính trị, nó khó có thể quy cho thiên kiến đảng phái đơn thuần. Một bộ phận rộng của xã hội đang phản ứng với cùng những áp lực thực tế: giá cao, lương thực đình trệ, nhà ở không với tới được và bất an về công nghệ.

Chi tiêu tiêu dùng có thể kém bền hơn số liệu bề mặt. Chi tiêu mạnh hiện nay dựa vào hiệu ứng tài sản, hoàn thuế và tiết kiệm giảm, trong khi lương thực đang âm. Nhà đầu tư nên phân biệt giữa các nhóm: hộ gia đình sở hữu tài sản (chi tiêu được hỗ trợ bởi tài sản) và hộ gia đình sống bằng lương (đang bị siết). Doanh nghiệp bán cho nhóm sau đối mặt rủi ro lớn hơn so với doanh nghiệp phục vụ nhóm thượng lưu.

Cấu trúc “chữ K” của nền kinh tế tiếp tục là chủ đề trung tâm. Cổ phiếu hàng xa xỉ, du lịch cao cấp và dịch vụ tài chính cho người giàu có lợi thế hơn so với bán lẻ giá rẻ, nhà xây mới phân khúc nhập môn và tín dụng tiêu dùng dưới chuẩn.

Chính sách tiền tệ rơi vào thế khó. Lạm phát 3,7%, lương thực âm và thị trường lao động đình trệ là tổ hợp mà công cụ lãi suất xử lý kém: tăng lãi suất kiềm chế giá nhưng làm nặng thêm gánh nặng cho nhóm đang vật lộn. Quyết định giữ nguyên ở cuộc họp tháng 10 phản ánh sự cân nhắc đó.

Rủi ro chính trị sau bầu cử. Kết quả ngày 3 tháng 11 sẽ định hình chính sách thuế quan, thuế và chi tiêu. Khi kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của cử tri, bất kỳ chính quyền nào cũng chịu áp lực đưa ra biện pháp giảm chi phí sinh hoạt, từ xăng dầu đến nhà ở, và những biện pháp đó có thể mang tính lạm phát hoặc gây áp lực lên ngân sách.

Vàng và tài sản thực tiếp tục phù hợp với bối cảnh lạm phát dai dẳng, lương thực yếu và bất ổn chính sách, như đã phân tích xuyên suốt loạt bài này.

Nền kinh tế Mỹ không ở trong suy thoái, và mô tả nó như thế là sai. Nhưng việc gạt bỏ tâm lý tiêu cực của người dân như “chỉ là cảm giác” cũng sai không kém. Lạm phát cộng dồn 30% trong sáu năm, lương thực giảm sáu tháng liên tiếp, lãi suất thế chấp gấp đôi và thị trường việc làm đóng băng là những sự thật vật chất, không phải ảo giác.

Với nhà đầu tư, bài học là các chỉ số tổng hợp (GDP, thất nghiệp, chỉ số chứng khoán) đang che giấu sự phân hóa sâu bên dưới. Một nền kinh tế mà phần lớn dân cư cảm thấy bị bỏ lại không phải là nền tảng ổn định cho tăng trưởng tiêu dùng bền vững, và cũng không phải nền tảng ổn định về chính trị.

Hai ngày nữa, cử tri sẽ gửi tín hiệu của họ. Thị trường nên lắng nghe không chỉ kết quả bầu cử mà cả thông điệp đằng sau: nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh nhất trong một năm mà vẫn không đem lại cảm giác thịnh vượng cho số đông.

-------------------------------------

Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...

Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.

Mobile/zalo: 033 796 8866

THAM GIA ROOM HÀNG HOÁ - VĨ MÔ