Điểm đáng chú ý nhất của ngành điện bước vào quý 4/2026 không nằm ở mức tăng lợi nhuận đã ghi nhận, mà ở sự hội tụ của ba yếu tố: nhu cầu điện tăng nhanh, thủy văn kém thuận lợi và nguồn cung mới chưa theo kịp. Đây là tổ hợp có lợi trực tiếp cho nhiệt điện trong các quý tới, đồng thời mở ra một chu kỳ đầu tư mới cho nhóm thiết bị và xây lắp điện.

Sản lượng điện toàn hệ thống 9 tháng đầu năm tăng khoảng 9,5%, trong khi tỷ trọng thủy điện giảm mạnh và điện than có thời điểm chiếm hơn 50% sản lượng huy động. Quan trọng hơn, El Niño được dự báo đạt cường độ rất mạnh vào mùa đông 2026–2027. Nếu diễn biến này duy trì, lượng nước về hồ thấp trong mùa khô 2027 sẽ buộc hệ thống tiếp tục huy động cao các nguồn nhiệt điện, qua đó hỗ trợ cả sản lượng lẫn giá thị trường điện.

Nhóm hưởng lợi trực tiếp nhất là Tổng Công ty Phát điện 3 (PGV), CTCP Nhiệt điện Quảng Ninh (QTP), CTCP Nhiệt điện Hải Phòng (HND) và CTCP Điện lực Dầu khí Nhơn Trạch 2 (NT2). Riêng PGV, QTP và HND ghi nhận tổng lợi nhuận 6 tháng đầu năm khoảng 3.210 tỷ đồng, tăng hơn 84% so với cùng kỳ. Điểm quan trọng không chỉ là lợi nhuận đã tăng, mà là điều kiện vận hành bước vào cuối 2026 và mùa khô 2027 vẫn đang thuận lợi cho nhóm này.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ tăng trưởng vận hành với các khoản lợi nhuận bất thường. Một số mã nhiệt điện có P/E nhìn rất thấp nhưng lợi nhuận bốn quý gần nhất được hỗ trợ bởi những quý có khoản ghi nhận đột biến, nên không thể lấy mức định giá hiện tại rồi ngoại suy đơn giản. QTP, NT2, PGV và cả Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (POW) đều cần được nhìn trên lợi nhuận đã chuẩn hóa thay vì chỉ nhìn P/E trailing.

POW lại nằm trong một câu chuyện khác: LNG. Nhơn Trạch 3 và 4 đã đưa POW trở thành doanh nghiệp niêm yết có mức tiếp xúc trực tiếp nhất với làn sóng điện LNG. Lợi nhuận nhóm điện khí và LNG 6 tháng đầu năm đạt hơn 5.000 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ, nhưng riêng POW có một phần đáng kể lợi nhuận quý 2 đến từ các khoản quyết toán và hoàn nhập một lần. Vì vậy, biến số đáng theo dõi trong những quý tới không phải lợi nhuận kế toán tiếp tục tăng bao nhiêu, mà là sản lượng thực tế của Nhơn Trạch 3–4 và khả năng chuyển lợi nhuận thành dòng tiền.

Một câu chuyện khác có tính dài hơn nhưng bắt đầu tác động ngay từ hiện tại là chu kỳ đầu tư nguồn và lưới điện. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026–2030 lên tới khoảng 136 tỷ USD, trong khi tiến độ nguồn điện mới vẫn chậm hơn đáng kể so với nhu cầu. Điều này tạo dư địa đơn hàng cho CTCP Điện lực GELEX (GEE), CTCP Tập đoàn GELEX (GEX) và lớp doanh nghiệp xây lắp – tư vấn như CTCP Tập đoàn PC1 (PC1), CTCP Tư vấn Xây dựng Điện 2 (TV2) hay Tổng CTCP Công trình Viettel (CTR). Trong đó GEE hưởng lợi trực tiếp từ nhu cầu dây cáp, máy biến áp và thiết bị điện; PC1 và TV2 có thể phản ánh sớm hơn nhịp giải ngân thông qua backlog xây lắp và tư vấn.

Ở chiều ngược lại, thủy điện chưa phải nhóm hưởng lợi trong ngắn hạn. CTCP Thủy điện Vĩnh Sơn – Sông Hinh (VSH) và CTCP Thủy điện Miền Trung (CHP) có thể chịu áp lực lợi nhuận khi thủy văn xấu kéo dài sang 2027. Tuy nhiên, đây lại là nhóm đáng theo dõi khi chu kỳ nước đảo chiều, đặc biệt với nhà đầu tư dài hạn tìm kiếm doanh nghiệp có chi phí vận hành thấp và khả năng tạo dòng tiền tốt. CTCP Cơ Điện Lạnh (REE) cũng cung cấp cách tiếp cận đa dạng hơn với danh mục năng lượng, trong khi CTCP Tập đoàn Hà Đô (HDG) và CTCP Điện Gia Lai (GEG) vẫn cần theo dõi thêm rủi ro pháp lý và cơ chế giá của năng lượng tái tạo.

Rủi ro lớn nhất đối với luận điểm hiện tại là El Niño suy yếu sớm hoặc lượng mưa phục hồi mạnh hơn dự kiến, khiến thủy điện quay lại nhanh và giảm nhu cầu huy động nhiệt điện. Với POW và các nhà máy điện nói chung, khoản phải thu từ bên mua điện cũng cần được theo dõi vì lợi nhuận kế toán tăng nhưng tiền chưa thu về sẽ làm giảm chất lượng tăng trưởng.

Trong vài quý tới, ba biến số đáng chú ý nhất là diễn biến El Niño và mực nước hồ, sản lượng huy động của PGV–QTP–HND–NT2, cùng tốc độ chuyển kế hoạch đầu tư điện thành đơn hàng thực tế của GEE–PC1–TV2. Đây sẽ là những dữ liệu cho biết câu chuyện ngành điện đang tiếp tục đi đúng hướng hay bắt đầu chuyển pha.

Nhà đầu tư muốn xem sâu hơn triển vọng, rủi ro và định giá từng cổ phiếu điện như POW, PGV, QTP, HND, NT2, GEE hay REE có thể vào trang tiểu sử để nhận phân tích chi tiết.