Việt Nam được nâng tín nhiệm lên BBB-: 5 điểm mạnh phía sau và 4 rủi ro không thể bỏ qua. Ngày 8/10/2026, ...

Bài của Võ Vũ Hoàng - Market Radar

Pro

Võ Vũ Hoàng - Market Radar

(Làm việc TCBS, SSI, MBS, KAFI và VPS)

Thứ sáu, ngày 09/10/2026 08:22 AM (GMT+7)

#Chứng khoán #Kinh doanh #Bất Động Sản #Tài chính #Hàng hóa #KT vĩ mô #Quốc tế

Việt Nam được nâng tín nhiệm lên BBB-: 5 điểm mạnh phía sau và 4 rủi ro không thể bỏ qua

Ngày 8/10/2026, tổ chức xếp hạng tín nhiệm Nhật Bản R&I nâng xếp hạng tín nhiệm nhà phát hành bằng ngoại tệ của Việt Nam từ BB+ lên BBB-, đưa Việt Nam lần đầu đạt ngưỡng đầu tư theo thang đánh giá của tổ chức này. Đằng sau quyết định đó là những chuyển biến đáng chú ý của nền kinh tế. Tuy nhiên, tăng trưởng cao không đồng nghĩa mọi rủi ro đã được giải quyết.

Một bậc nâng hạng, nhưng vượt qua một ranh giới quan trọng

Trong hệ thống xếp hạng tín nhiệm, BB+ là bậc cao nhất của nhóm đầu cơ, còn BBB- là bậc thấp nhất của nhóm đầu tư (Investment Grade).

Việc chuyển từ BB+ lên BBB- chỉ tương đương một bậc xếp hạng, nhưng có ý nghĩa vì vượt qua ranh giới giữa hai nhóm tín nhiệm.

Đối với các nhà đầu tư quốc tế, xếp hạng tín nhiệm là một trong những cơ sở để đánh giá rủi ro khi cho một quốc gia vay vốn hoặc mua trái phiếu do quốc gia đó phát hành.

Một số quỹ đầu tư có quy định hạn chế nắm giữ tài sản thuộc nhóm đầu cơ. Vì vậy, việc đạt ngưỡng đầu tư theo đánh giá của R&I có thể giúp Việt Nam đáp ứng thêm điều kiện tiếp cận một số nguồn vốn.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa mọi quỹ quốc tế sẽ lập tức mua trái phiếu Việt Nam. Mỗi tổ chức có thể sử dụng các tiêu chí và hệ thống xếp hạng khác nhau.

Đáng chú ý, R&I đồng thời điều chỉnh triển vọng tín nhiệm từ Tích cực sang Ổn định.

Đây không phải là một bước lùi. Trước đó, triển vọng Tích cực phản ánh khả năng được nâng hạng. Sau khi nâng lên BBB-, triển vọng Ổn định cho thấy tổ chức xếp hạng kỳ vọng mức tín nhiệm mới được duy trì trong điều kiện cơ sở.

Vấn đề đáng phân tích hơn là: Những yếu tố nào đã giúp Việt Nam đạt được bước tiến này và những rủi ro nào vẫn cần được theo dõi?

1. GDP tăng 9,01%: Tăng trưởng mạnh, nhưng chất lượng tăng trưởng mới là bài toán dài hạn

Theo số liệu Cục Thống kê, GDP Việt Nam chín tháng năm 2026 tăng 9,01% so với cùng kỳ. Riêng quý III tăng 9,95%.

Khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%, đóng góp 45,03%.

Đây là những con số thể hiện động lực tăng trưởng đáng kể.

Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh thường có điều kiện thuận lợi hơn để mở rộng cơ sở thu ngân sách, phát triển sản xuất và tạo thêm nguồn lực thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Tuy nhiên, cần phân biệt tăng trưởng về quy mô với cải thiện về hiệu quả.

GDP có thể tăng nhờ đầu tư thêm vốn, sử dụng thêm lao động hoặc nâng cao năng suất.

Nếu tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng tín dụng và đầu tư, nền kinh tế sẽ cần một lượng vốn ngày càng lớn để duy trì tốc độ phát triển.

Ngược lại, nếu tăng trưởng đến từ công nghệ, kỹ năng lao động và hiệu quả quản trị, cùng một lượng nguồn lực có thể tạo ra nhiều giá trị hơn.

Vì vậy, tốc độ tăng GDP 9,01% là một tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để khẳng định chất lượng tăng trưởng đã cải thiện tương ứng.

Câu hỏi dài hạn không chỉ là Việt Nam tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà còn là cần bao nhiêu vốn để tạo ra một đơn vị tăng trưởng mới.

2. Đầu tư và FDI: Hai động lực đang bổ trợ cho nhau

Chín tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt khoảng 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ.

Trong đó, vốn khu vực Nhà nước đạt khoảng 931 nghìn tỷ đồng, tăng 17,3%; vốn khu vực ngoài Nhà nước đạt 1.649,2 nghìn tỷ đồng, tăng 14%.

Đáng chú ý, vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%, trong khi vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%.

Hai con số FDI cần được hiểu khác nhau.

Vốn đăng ký phản ánh quy mô đăng ký đầu tư và các giao dịch góp vốn theo phạm vi thống kê. Trong khi đó, vốn thực hiện phản ánh lượng vốn đã được triển khai trên thực tế.

Không thể lấy vốn thực hiện chia trực tiếp cho vốn đăng ký trong cùng kỳ để kết luận tỷ lệ giải ngân, bởi nhiều dự án thực hiện trong năm 2026 đã được đăng ký từ các năm trước.

Về cơ chế kinh tế, đầu tư công và FDI có thể tạo ra hiệu ứng bổ trợ.

Hạ tầng giao thông, cảng biển và hệ thống điện tốt hơn giúp giảm chi phí vận hành của doanh nghiệp. Ngược lại, các dự án FDI tạo thêm nhu cầu sử dụng hạ tầng, dịch vụ logistics và lao động.

Tuy nhiên, quy mô đầu tư lớn chưa chắc đồng nghĩa hiệu quả kinh tế cao.

Một dự án hạ tầng chỉ thực sự tạo giá trị khi được khai thác hiệu quả. Một dự án FDI cũng tạo tác động lan tỏa lớn hơn khi hình thành được liên kết với doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất.

Điều quan trọng không chỉ là thu hút được bao nhiêu vốn, mà là nền kinh tế giữ lại được bao nhiêu giá trị gia tăng từ lượng vốn đó.

3. Dư địa tài khóa: Một lợi thế quan trọng của Việt Nam

Khả năng thực hiện nghĩa vụ nợ là nội dung cốt lõi của xếp hạng tín nhiệm quốc gia.

Trong báo cáo tham vấn Việt Nam năm 2025, IMF ước tính nợ công và nợ được Chính phủ bảo lãnh ở mức 31,3% GDP năm 2024, đồng thời dự báo khoảng 31,8% GDP năm 2026 theo phạm vi thống kê của tổ chức này.

Cần lưu ý, con số năm 2026 là dự báo được công bố trước đó, không phải số nợ công thực hiện đã chốt của năm 2026.

Một tỷ lệ nợ tương đối thấp có thể tạo thêm dư địa để Chính phủ ứng phó với những cú sốc kinh tế, thiên tai hoặc nhu cầu đầu tư phát triển.

Chẳng hạn, khi kinh tế suy giảm, quốc gia có nghĩa vụ nợ thấp hơn thường có khả năng linh hoạt hơn trong việc sử dụng chính sách tài khóa, nếu các điều kiện khác tương đương.

Tuy nhiên, nợ công thấp không đồng nghĩa rủi ro trả nợ bằng không.

Khả năng trả nợ còn phụ thuộc vào chi phí lãi vay, kỳ hạn nợ, cơ cấu đồng tiền, năng lực thu ngân sách và những nghĩa vụ tài chính tiềm tàng.

Trong chín tháng năm 2026, thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 2.187,3 nghìn tỷ đồng, tăng 12,1%; chi ngân sách đạt khoảng 1.873,7 nghìn tỷ đồng, tăng 14,5%.

Nguồn thu tăng là tín hiệu tích cực về khả năng huy động nguồn lực. Tuy nhiên, hiệu quả chi tiêu và tính bền vững của nguồn thu mới quyết định dư địa tài khóa có được duy trì trong dài hạn hay không.

Không nên lấy chênh lệch thu – chi của chín tháng để kết luận ngân sách cả năm thặng dư, bởi tiến độ thu chi và giải ngân không phân bổ đều theo thời gian.

Một quốc gia có nền tài khóa vững không chỉ vì đang vay nợ ít, mà còn vì có khả năng duy trì nguồn thu và kiểm soát nghĩa vụ nợ khi điều kiện kinh tế thay đổi.

4. Kinh tế đối ngoại: FDI tích cực nhưng áp lực ngoại tệ vẫn cần theo dõi

R&I đánh giá tích cực các yếu tố kinh tế đối ngoại của Việt Nam, trong đó có dòng vốn FDI, cán cân vãng lai và gánh nặng nợ nước ngoài.

Tuy nhiên, số liệu thương mại hàng hóa chín tháng năm 2026 cho thấy một diễn biến đáng chú ý.

Xuất khẩu đạt khoảng 434,30 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tương ứng mức nhập siêu hàng hóa 19,42 tỷ USD.

Nhập siêu không mặc nhiên là tín hiệu tiêu cực.

Nếu nhập khẩu tăng do doanh nghiệp mua thêm máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu để mở rộng sản xuất, đó có thể là bước chuẩn bị cho năng lực xuất khẩu trong tương lai.

Nhưng nếu nhu cầu ngoại tệ để thanh toán nhập khẩu và các nghĩa vụ đối ngoại tăng nhanh hơn nguồn cung ngoại tệ, áp lực lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối có thể gia tăng.

Một điểm cần phân biệt là cán cân thương mại hàng hóa không đồng nhất với cán cân vãng lai.

Cán cân vãng lai còn bao gồm dịch vụ, thu nhập và các khoản chuyển giao vãng lai. Vì vậy, đánh giá của R&I về cán cân vãng lai và số liệu nhập siêu hàng hóa chín tháng có thể cùng tồn tại, đặc biệt khi hai nguồn sử dụng những kỳ đánh giá khác nhau.

Trong báo cáo năm 2025, IMF từng dự báo dự trữ ngoại hối gộp của Việt Nam năm 2026 ở mức khoảng 79,2 tỷ USD, tương đương 2,1 tháng nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ dự kiến.

Đây là dự báo tại thời điểm báo cáo, không phải số dư dự trữ ngoại hối thực tế tháng 10/2026.

Dự trữ ngoại hối là một trong những lớp đệm giúp nền kinh tế ứng phó khi thị trường ngoại tệ biến động. Tuy nhiên, lớp đệm này không phải nguồn lực vô hạn.

Vì vậy, khả năng chống chịu đối ngoại cần được đánh giá đồng thời qua dòng vốn vào, nghĩa vụ ngoại tệ, tỷ giá và quy mô dự trữ, thay vì chỉ nhìn vào một chỉ tiêu xuất nhập khẩu.

5. Cải cách thể chế: Yếu tố khó đo lường nhưng có thể tạo khác biệt dài hạn

Bên cạnh tăng trưởng và tài khóa, R&I cũng ghi nhận triển vọng cải cách thể chế, phát triển khu vực tư nhân và thị trường vốn của Việt Nam.

Đây là yếu tố không dễ thể hiện ngay bằng một con số GDP.

Một doanh nghiệp đầu tư nhà máy không chỉ quan tâm lãi suất vay, mà còn quan tâm thời gian hoàn thành thủ tục, tính ổn định của chính sách và khả năng triển khai dự án đúng tiến độ.

Khi chi phí tuân thủ giảm, quy trình minh bạch hơn và thời gian triển khai được rút ngắn, hiệu quả sử dụng vốn có thể cải thiện.

Nhưng cải cách chỉ tạo ra giá trị kinh tế thực sự khi được chuyển hóa thành kết quả có thể đo lường: dự án vận hành sớm hơn, năng suất tăng, doanh nghiệp tư nhân mở rộng và chi phí kinh doanh giảm.

Do đó, đánh giá tích cực về triển vọng cải cách không đồng nghĩa tất cả những thay đổi đã hoàn thành hoặc hiệu quả đã được xác nhận đầy đủ.

Bốn rủi ro vẫn cần được đặt cạnh bức tranh tăng trưởng

Việc nâng hạng tín nhiệm không có nghĩa những rủi ro của nền kinh tế đã biến mất.

Thứ nhất là tăng trưởng tín dụng.

Tín dụng là nguồn lực quan trọng để mở rộng sản xuất và đầu tư. Nhưng chất lượng tín dụng phụ thuộc vào khả năng tạo dòng tiền trả nợ của người vay.

Nếu tín dụng tăng nhanh hơn năng lực hấp thụ vốn và khả năng tạo thu nhập, rủi ro nợ xấu có thể tích tụ.

Thứ hai là mối liên hệ giữa bất động sản và hệ thống ngân hàng.

Bất động sản vừa là lĩnh vực sản xuất kinh doanh, vừa là tài sản bảo đảm cho nhiều khoản vay.

Khi thị trường tài sản biến động mạnh, giá trị tài sản bảo đảm và khả năng trả nợ của một bộ phận người vay có thể bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến chất lượng tài sản của ngân hàng.

Đây là cơ chế rủi ro cần theo dõi, không phải khẳng định toàn bộ hệ thống ngân hàng đang gặp vấn đề thanh khoản.

Thứ ba là dự trữ ngoại hối và tỷ giá.

Trong bối cảnh lãi suất quốc tế và dòng vốn toàn cầu biến động, khả năng duy trì nguồn lực ngoại tệ có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Thứ tư là lạm phát.

CPI bình quân chín tháng năm 2026 tăng 4,52%, còn CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ.

Khi tăng trưởng kinh tế mạnh đi cùng áp lực giá cả, điều hành chính sách phải cân bằng giữa hỗ trợ hoạt động sản xuất và duy trì ổn định sức mua của đồng tiền.

Như vậy, điểm đáng chú ý không phải Việt Nam không còn rủi ro, mà là năng lực tăng trưởng và khả năng chống chịu được đánh giá đã cải thiện, trong khi các rủi ro tài chính vẫn cần tiếp tục được kiểm soát.

Nâng hạng tín nhiệm có ý nghĩa gì đối với thị trường chứng khoán?

Cần phân biệt nâng hạng tín nhiệm quốc gia với nâng hạng thị trường chứng khoán.

R&I đánh giá rủi ro tín dụng và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính của quốc gia.

Trong khi đó, FTSE Russell và MSCI phân loại thị trường chứng khoán dựa trên những tiêu chí riêng, bao gồm khả năng tiếp cận, giao dịch và các điều kiện vận hành thị trường.

Vì vậy, việc Việt Nam được R&I nâng lên BBB- không đồng nghĩa thị trường chứng khoán tự động được nâng từ cận biên lên mới nổi.

Tuy nhiên, về dài hạn, tín nhiệm quốc gia được cải thiện có thể góp phần nâng cao mức độ hấp dẫn của môi trường đầu tư và hỗ trợ khả năng tiếp cận vốn quốc tế.

Nếu điều kiện huy động vốn thuận lợi hơn, doanh nghiệp có thể có thêm cơ hội mở rộng sản xuất, tối ưu chi phí tài chính và cải thiện lợi nhuận.

Nhưng đây là một quá trình truyền dẫn, không phải tác động tức thời.

Để những lợi ích ở cấp độ vĩ mô chuyển thành động lực tăng giá cổ phiếu, vẫn cần sự cải thiện thực tế về doanh thu, lợi nhuận, EPS, định giá và dòng tiền trên thị trường.

Kết luận: Tăng trưởng mạnh là lợi thế, khả năng chống chịu mới quyết định tính bền vững

Việc Việt Nam được R&I nâng xếp hạng từ BB+ lên BBB- là một dấu mốc tích cực đối với tín nhiệm quốc gia.

Đằng sau quyết định này là những nền tảng đáng ghi nhận: GDP tăng trưởng cao, đầu tư mở rộng, FDI duy trì, dư địa tài khóa tương đối thuận lợi và triển vọng cải cách thể chế.

Nhưng những dữ liệu về nhập siêu, lạm phát, tín dụng và dự trữ ngoại hối cũng nhắc chúng ta rằng tăng trưởng nhanh luôn đi kèm yêu cầu quản trị rủi ro.

Một nền kinh tế mạnh không phải nền kinh tế không có rủi ro, mà là nền kinh tế có khả năng duy trì tăng trưởng, kiểm soát mất cân đối và thực hiện nghĩa vụ tài chính ngay cả khi môi trường bên ngoài bất lợi.

Đối với thị trường chứng khoán, nâng hạng tín nhiệm có thể tạo thêm nền tảng tích cực trong dài hạn. Tuy nhiên, diễn biến giá cổ phiếu vẫn cần được nhìn nhận qua hoạt động thực tế của doanh nghiệp, mức định giá và sự xác nhận của dòng tiền.

Tín nhiệm quốc gia được cải thiện là một bước tiến của nền kinh tế. Nhưng từ nền kinh tế đến giá cổ phiếu vẫn là một hành trình cần được chứng minh bằng kết quả kinh doanh.

VÕ HOÀNG – ĐẦU TƯ CHUẨN HỆ THỐNG

Nguồn dữ liệu: Bộ Tài chính – thông tin về R&I ngày 08/10/2026; Cục Thống kê – báo cáo kinh tế - xã hội chín tháng năm 2026; IMF – báo cáo tham vấn Việt Nam năm 2025.

Các nhận định về cơ chế tác động là phân tích kinh tế, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.