LỢI SUẤT TRÁI PHIẾU MỸ VƯỢT 5,3%: WASHINGTON SẼ LÀM GÌ ĐỂ HẠ NHIỆT “QUẢ BOM” NỢ CÔNG?

Nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD, trong khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài tăng lên những mức cao nhất trong hơn hai thập niên. Chi phí vay ngày càng lớn đang đặt Washington trước một bài toán khó: làm thế nào để kéo lợi suất xuống mà không khiến lạm phát quay trở lại hoặc làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư vào trái phiếu Mỹ?

🔴 Lợi suất tăng, áp lực nợ ngày càng lớn

Trong phiên 5/10, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm quanh 5,3%, trong khi kỳ hạn 30 năm lên khoảng 5,68%. Lợi suất 10 năm từng chạm 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2002.

Đáng chú ý, từ đầu quý III đến cuối tháng 9, lợi suất 10 năm đã tăng khoảng 87 điểm cơ bản – mức tăng theo quý mạnh nhất kể từ năm 1994.

Đây không còn đơn thuần là câu chuyện về kỳ vọng chính sách của Fed. Thị trường đang phải hấp thụ lượng trái phiếu khổng lồ trong bối cảnh thâm hụt ngân sách lớn, lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2% và nền kinh tế Mỹ chưa suy yếu đủ mạnh để tạo áp lực buộc lãi suất giảm nhanh.

Trong khi đó, Mỹ đang phải chi khoảng 1.000 tỷ USD mỗi năm cho lãi vay đối với khoản nợ vượt 40.000 tỷ USD. CBO dự báo chi phí lãi ròng của chính phủ liên bang có thể vượt 1.000 tỷ USD trong năm tài khóa 2026 và tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.

Lợi suất càng cao, chi phí tái cấp vốn càng lớn khi chính phủ phải phát hành trái phiếu mới để thay thế lượng nợ đáo hạn.

🟡 Washington đã bắt đầu những bước đi đầu tiên

Bộ Tài chính Mỹ đã tăng sử dụng trái phiếu ngắn hạn và triển khai các chương trình mua lại một phần trái phiếu cũ nhằm cải thiện thanh khoản và điều chỉnh cơ cấu kỳ hạn nợ.

Một số chuyên gia ví cách tiếp cận này như một phiên bản hạn chế của “Operation Twist” – tức thay đổi cơ cấu phát hành để giảm áp lực lên thị trường trái phiếu dài hạn.

Tuy nhiên, quy mô hiện tại vẫn chưa đủ để đảo ngược xu hướng lợi suất.

Điểm quan trọng là Bộ Tài chính có thể thay đổi cơ cấu nợ, nhưng không thể tự mình tạo ra lực cầu đủ lớn để kéo lợi suất dài hạn xuống nếu thị trường vẫn yêu cầu mức sinh lời cao hơn.

⚠️ Operation Twist và vai trò của Fed

Nếu lợi suất tiếp tục tăng, một lựa chọn mạnh hơn là mở rộng Operation Twist, trong đó hướng tới việc tăng nhu cầu đối với trái phiếu dài hạn để đẩy giá trái phiếu lên và kéo lợi suất xuống.

Nhưng nếu muốn tạo lực mua đủ lớn, Fed có thể phải tham gia.

Đây chính là vấn đề nhạy cảm.

Nếu Fed mua trái phiếu quy mô lớn trong khi lạm phát vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn, thị trường có thể đặt câu hỏi liệu ngân hàng trung ương đang thực hiện chính sách tiền tệ hay đang hỗ trợ chính phủ giảm chi phí tài trợ.

Rủi ro lớn nhất là sự suy giảm niềm tin vào tính độc lập của Fed, đồng thời tạo thêm áp lực lên lạm phát và đồng USD.

🔥 Kịch bản mạnh nhất: kiểm soát đường cong lợi suất

Trong trường hợp các biện pháp trên không đủ hiệu quả, Washington có thể phải cân nhắc Yield Curve Control – kiểm soát đường cong lợi suất.

Theo cơ chế này, Fed đặt ra một mức trần cho lợi suất trái phiếu và cam kết mua lượng trái phiếu cần thiết để duy trì lợi suất dưới mức đó.

Mỹ từng sử dụng chính sách tương tự trong thời kỳ Thế chiến II, trong khi Nhật Bản cũng áp dụng kiểm soát đường cong lợi suất trong giai đoạn 2016–2024.

Ưu điểm là Washington có thể giữ chi phí vay dài hạn ở mức thấp.

Nhưng cái giá phải trả cũng rất lớn: nếu nhà đầu tư cho rằng Fed phải liên tục mua trái phiếu để bảo vệ mức trần, phần bù rủi ro có thể tăng, dòng vốn có thể dịch chuyển sang tài sản khác và áp lực lên đồng USD có thể gia tăng.

💰 Bài toán cuối cùng vẫn là thâm hụt ngân sách

Dù sử dụng công cụ nào, Fed cũng không thể giải quyết tận gốc vấn đề nợ công.

Nếu lợi suất tăng đơn thuần vì thị trường thiếu thanh khoản, Fed có thể can thiệp tương đối hiệu quả.

Nhưng nếu lợi suất tăng vì nhà đầu tư yêu cầu mức sinh lời cao hơn để bù đắp cho lạm phát, thâm hụt ngân sách và quy mô nợ ngày càng lớn, việc Fed mua trái phiếu chỉ có thể xử lý phần ngọn.

Giải pháp căn bản vẫn là giảm nhu cầu vay mới thông qua kiểm soát thâm hụt, bằng cách cắt giảm chi tiêu, tăng nguồn thu hoặc kết hợp cả hai.

Đây lại là lựa chọn khó khăn nhất về mặt chính trị khi phần lớn chi tiêu liên bang đến từ các chương trình bắt buộc như Social Security và Medicare, trong khi chi phí lãi vay ngày càng phình to.

📌 Washington đang đứng trước hai lựa chọn

Một là tiếp tục can thiệp vào thị trường trái phiếu thông qua quản lý kỳ hạn nợ, mở rộng mua lại trái phiếu, tiến tới Operation Twist hoặc thậm chí để Fed mua trái phiếu dài hạn.

Hai là lựa chọn khó khăn hơn nhưng mang tính căn bản: thắt chặt tài khóa, giảm thâm hụt và kiểm soát tốc độ tăng nợ.

Với thị trường tài chính, đây là một bài toán đặc biệt quan trọng. Nếu lợi suất giảm nhờ kỷ luật tài khóa, trái phiếu có thể hưởng lợi một cách bền vững. Nhưng nếu lợi suất bị kìm xuống trong khi thâm hụt và lạm phát vẫn cao, rủi ro chỉ có thể được chuyển từ thị trường trái phiếu sang đồng USD và sức mua của nền kinh tế.

👉 Vấn đề của Mỹ lúc này không đơn giản là làm thế nào để hạ lợi suất, mà là làm thế nào để thuyết phục thị trường rằng mức nợ hiện tại vẫn có thể được kiểm soát trong dài hạn.