KHI CÁI TÔI NÚP BÓNG QUYỀN HẠN: BI KỊCH CỦA NHỮNG "KẺ GÁC CỔNG"

​Có một thực tế trớ trêu trong xã hội: Rào cản lớn nhất đôi khi không đến từ những chính sách vĩ mô hay những cuộc khủng hoảng tầm cỡ, mà lại đến từ chiếc bút mực trên tay một người duyệt hồ sơ, câu trả lời cộc lốc của một nhân viên tiếp nhận, hay cái xua tay hách dịch của một người gác cổng.

​Nhiều người chua chát kết luận rằng: "Bản chất con người là muốn làm khó người khác ở mức tối đa trong quyền hạn của mình." Nhưng nếu quan sát sâu hơn dưới góc độ tâm lý, sự "làm khó" ấy hiếm khi xuất phát từ sự độc ác thuần túy. Nó là biểu hiện của một căn bệnh tâm lý phổ biến: Sự khao khát được thừa nhận của những tâm hồn mắc kẹt.

​1. "Ảo giác quyền lực" của những người bất an

​Trong tâm lý học, những người có xu hướng lạm dụng từng chút thẩm quyền nhỏ nhất thường là những người đang trải qua sự mất kiểm soát nghiêm trọng trong cuộc sống cá nhân.

​Khi một người cảm thấy mình nhỏ bé, vô hình hoặc bị coi thường ở bên ngoài xã hội, họ sẽ có xu hướng bám chấp vào bất kỳ "vùng đất" nào mà họ nắm đặc quyền. Góc bàn làm việc, ô cửa tiếp nhận thủ tục, hay con dấu kiểm duyệt... trở thành những "vương quốc thu nhỏ".

​Tại vương quốc ấy, việc bắt người khác phải đi lại nhiều lần, phải trình bày, xin xỏ hay chờ đợi chính là cách nhanh nhất để họ chứng minh: "Tôi có giá trị, và bạn đang phụ thuộc vào tôi." Sự khó hăm lúc này trở thành một thứ "liều thuốc ma túy tâm lý", giúp họ khỏa lấp niềm cay đắng và sự tự ti âm ỉ bên trong.

​2. Bi kịch của tư duy "Người gác cổng"

​Tại sao cùng một vị trí, có người chọn nới tay tạo điều kiện, nhưng có người lại tìm mọi cặn kẽ để bắt lỗi?

​Khác biệt nằm ở định vị bản thân. Khi một người tự coi mình là "Người gác cổng" (Gatekeeper), họ sẽ nhìn đời qua lăng kính của sự nghi ngờ. Họ định nghĩa giá trị công việc bằng số lần nói "Không", số lỗi họ phát hiện và số người bị họ chặn lại. Họ nhầm lẫn giữa sự nghiêm túc trong công việc với tính hạch sách cá nhân.

​Ngược lại, người có tư duy "Mở đường" (Enabler) hiểu rằng quyền hạn được giao là để giải quyết vấn đề, chứ không phải để tạo ra rào cản. Sự khác biệt này không nằm ở quy trình, mà nằm ở độ rộng của tâm thức.

​3. Cái bẫy của sự trả thù dây chuyền

​Sự làm khó có tính chất lây nhiễm rất nhanh. Một người buổi sáng bị người khác làm khó khi đi làm giấy tờ, buổi chiều trở về vị trí làm việc của mình rất dễ vô thức "xả" sự ức chế đó lên một người khác kém thế hơn.

​Vòng xoáy này tạo ra một quán tính tâm lý độc hại: "Tôi đã phải chịu đựng khổ sở, vậy tại sao tôi phải làm cho bạn dễ dàng?" Khi sự tử tế bị bóp nghẹt, hành vi "hành là chính" nghiễm nhiên trở thành một luật chơi ngầm để tự bảo vệ cái Tôi tổn thương.

​TỰ TỰ DO TRONG QUYỀN HẠN: THƯỚC ĐO CỦA SỰ TRƯỞNG THÀNH

​Nhìn nhận câu nói "Làm khó người khác ở mức tối đa trong quyền hạn" không phải để chúng ta thất vọng về nhân thái thái bình, mà để mỗi người tự soi lại chính mình.

​Trong đời, ai rồi cũng sẽ có lúc nắm trong tay một loại "quyền hạn" nào đó:

​Một người cha người mẹ đối với con cái.

​Một sếp trẻ đối với nhân viên mới.

​Hay đơn giản là một khách hàng đối với người phục vụ.

​Quyền lực thử thách bản tính, nhưng cách chúng ta dùng quyền lực mới định nghĩa phẩm giá.

​Người nông nổi dùng chút quyền hạn để làm hẹp đường đi của người khác, để thấy mình cao hơn. Người sâu sắc dùng thẩm quyền của mình để mở ra cơ hội, nâng người khác lên và làm nhẹ nhõm những gánh nặng xung quanh.

​Sau cùng, quyền lực thực sự và vĩnh cửu nhất không phải là khả năng khiến người khác phải cúi đầu lo sợ trước mình, mà là năng lực khiến họ cảm thấy thảnh thơi và biết ơn vì đã gặp mình trong đời.