Việc tái khởi động mô hình hợp đồng BT (Build - Transfer/Xây dựng - Chuyển giao) theo khuôn khổ pháp lý mới (Luật Đầu tư theo phương thức PPP sửa đổi) một mắt xích then chốt trong bài toán huy động vốn. Để thực hiệ hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số (từ 10%/năm trở lên), áp lực giải ngân vốn đầu tư toàn xã hội rất lớn, trong khi dư địa từ nguồn ngân sách nhà nước và trần nợ công dần chạm các ngưỡng giới hạn.

Để duy trì tốc độ tăng trưởng GDP hai chữ số, tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội trên GDP cần duy trì ở mức cao (thường từ 35%-40% GDP).

- Áp lực lên đầu tư công: Ngân sách nhà nước cùng lúc phải phân bổ cho các đại dự án hạ tầng chiến lược quốc gia (Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến Metro, hệ thống cảng biển nước sau và năng lượng tái tạo).

- Nhu cầu hạ tầng đô thị - kết nối liên vùng: Các đầu tàu kinh tế như TP.HCM và Hà Nội cần hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm cho hạ tầng giao thông nội đô, chống ngập, và xử lý chất thải. Nếu chỉ dựa vào đầu tư công truyền thống, tiến độ triển khai sẽ gặp điểm nghẽn lớn về phân bổ ngân sách.

Sự trở lại của BT không phải là sự lặp lại của cơ chế cũ mà được định hình lại với các cơ chế kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn:

BT cho phép chính quyền địa phương chuyển hóa nguồn lực đất đai (vốn đang nằm ở dạng tiềm năng hoặc chưa giải phóng giá trị thương mại) thành hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh mà không làm gia tăng nợ công trực tiếp. Nguồn vốn mồi từ khu vực tư nhân giúp gia tăng hệ số tạo vốn (capital formation) trong toàn bộ nền kinh tế.

Khu vực tư nhân có tính linh hoạt cao hơn trong quản trị dự án, tối ưu hóa chuỗi cung ứng vật liệu và đẩy nhanh tiến độ thi công nhằm sớm nhận bàn giao quỹ đất thương phẩm/nguồn thanh toán. Hạ tầng hoàn thành sớm giúp giảm chi phí logistics (hiện chiếm khoảng 16-18% GDP của Việt Nam), trực tiếp cao cao năng lực cạnh tranh tổng thể.

Khi các dự án BT quy mô lớn đồng loạt khởi công, dòng tiền lan tỏa trực tiếp đến nhiều nhóm ngành:

- Vật liệu xây dựng & Xây lắp hạ tầng: Thép, xi măng, đá xây dựng, nhựa đường ghi nhận sự tăng trưởng mạnh về sản lượng tiêu thụ nội địa.

- Bất động sản & Đô thị hóa: Quỹ đất đối ứng sau khi được hoàn thiện hạ tầng kết nối sẽ gia tăng giá trị thương phẩm, tạo nguồn cung sản phẩm mới và kích hoạt thị trường bất động sản khu vực lân cận.

- Tài chính - Ngân hàng: Mở rộng tăng trưởng tín dụng trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng có cấu trúc tài chính khả thi.

Để mô hình BT phát huy tối đa vai trò động lực tăng trưởng mà không để lại hệ lụy kinh tế, 3 biến số sau cần được giảm sát chặt chẽ:

- Rủi ro chênh lệch định giá đất và công trình: Yêu cầu các phương pháp định giá đất phải tiệm cận giá trị thị trường thực tế để đảm bảo nguyên tắc ngang giá, tránh gây thất thoát ngân sách hoặc làm phát sinh tranh chấp pháp lý kéo dài.

- Năng lực tài chính thực chất của nhà đầu tư: Cơ chế thẩm định cần sàng lọc kỹ các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức, hạn chế rủi ro dự án đình trệ do thiếu hụt thanh khoản khi thị trường vốn biến động.

- Tiến độ giải phóng mặt bằng: Mặt bằng sạch cho cả dự án hạ tầng lẫn quỹ đất đối ứng vẫn là yếu tố quyết định tính khả thi về mặt tiến độ và chi phí vốn của toàn bộ hợp đồng.