Loạt CTCK cho vay “khủng” nhưng thị phần khiêm tốn: Dòng tiền margin đang đi đâu?

Mùa báo cáo tài chính quý I/2026 của các công ty chứng khoán (CTCK) khép lại với một nghịch lý đáng chú ý: nhiều doanh nghiệp sở hữu dư nợ cho vay lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, nhưng thị phần môi giới lại không tương xứng.

Đơn cử, VPBank Securities (VPBankS) ghi nhận dư nợ cho vay hơn 36.000 tỷ đồng tại ngày 31/3, đứng thứ 3 toàn ngành. Tuy nhiên, thị phần giao dịch trên HoSE của công ty chỉ đạt 2,94%, xếp thứ 9. Trong khi đó, VPS Securities – đơn vị dẫn đầu thị phần môi giới với 15,32% – lại có dư nợ cho vay thấp hơn, khoảng 30.000 tỷ đồng.

Tương tự, Techcom Securities (TCBS) dẫn đầu toàn ngành về dư nợ cho vay với gần 45.000 tỷ đồng, bỏ xa các đối thủ. Dù vậy, thị phần môi giới chỉ đạt 8,85%, đứng thứ 3. Con số này không chênh lệch nhiều so với Vietcap Securities (7,35%) – doanh nghiệp có dư nợ cho vay chưa đến 17.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 1/3 TCBS.

Sự lệch pha giữa dư nợ cho vay và thị phần môi giới cho thấy một thực tế: không phải toàn bộ dòng tiền margin đang phục vụ hoạt động giao dịch chứng khoán.

Ở một góc độ khác, một phần đáng kể nguồn vốn này có thể đang được sử dụng bởi các tổ chức, cổ đông lớn hoặc lãnh đạo doanh nghiệp cho những mục đích tài chính khác, thay vì đòn bẩy đầu tư cổ phiếu như thông thường.

Xu hướng “ngân hàng hóa” CTCK

Hiện tượng này đặc biệt phổ biến ở các CTCK có ngân hàng đứng sau. Đây là biểu hiện của xu hướng “shadow banking” (ngân hàng ngầm) đang phát triển mạnh trong ngành chứng khoán.

Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng bị kiểm soát chặt chẽ hơn, kênh cho vay qua CTCK trở thành giải pháp thay thế: Thủ tục đơn giản hơn, điều kiện linh hoạt hơn, mức độ giám sát thấp hơn so với tín dụng truyền thống.

Nhờ đó: Ngân hàng có thêm “đầu ra” tín dụng, CTCK gia tăng dư nợ và thu nhập lãi, doanh nghiệp/chủ doanh nghiệp tiếp cận vốn nhanh chóng

Rủi ro tiềm ẩn

Dù mang lại lợi ích cho nhiều bên, mô hình này cũng tiềm ẩn rủi ro đáng kể. Nếu nguồn trả nợ của doanh nghiệp gặp vấn đề, áp lực bán giải chấp có thể lớn hơn nhiều so với nhà đầu tư cá nhân, từ đó gây biến động mạnh lên thị trường.

Quy mô margin lập đỉnh lịch sử

Theo thống kê, đến cuối quý I/2026: Tổng dư nợ cho vay tại các CTCK đạt khoảng 415.000 tỷ đồng. Trong đó, dư nợ margin chiếm khoảng 405.000 tỷ đồng – mức cao nhất lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam. Có 15 CTCK sở hữu dư nợ trên 10.000 tỷ đồng, hơn một nửa trong số này có liên kết với ngân hàng.

Góc nhìn tổng thể

Xu hướng “ngân hàng hóa” trong khối CTCK đang mở rộng nhanh chóng, phản ánh nhu cầu vốn lớn của nền kinh tế và sự linh hoạt của thị trường tài chính. Tuy nhiên, đi cùng với đó là yêu cầu ngày càng cao về quản trị rủi ro và minh bạch dòng tiền.

Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, dòng vốn margin “lệch mục đích” có thể trở thành yếu tố gây bất ổn cho cả hệ thống tài chính lẫn thị trường chứng khoán trong tương lai.