Không còn room tín dụng, ngân hàng cạnh tranh bằng gì?

Ngân hàng Nhà nước đang từng bước giảm vai trò của cơ chế "room tín dụng" bằng các công cụ điều hành linh hoạt và chuẩn mực an toàn quốc tế. Khi hạn mức tín dụng không còn là yếu tố quyết định, cuộc cạnh tranh giữa các ngân hàng được dự báo sẽ chuyển sang năng lực vốn, quản trị rủi ro và chất lượng tài sản.

Các thông tư mới mở rộng dư địa cho vay nhưng vẫn kiểm soát rủi ro theo hướng "phanh mềm". Trong giai đoạn chuyển đổi, những ngân hàng có hệ số an toàn vốn (CAR) cao và quản trị tốt được kỳ vọng sẽ có nhiều lợi thế hơn.

Không còn room tín dụng, ngân hàng cạnh tranh bằng gì?

Cơ chế room tín dụng được NHNN sử dụng từ năm 2011 như công cụ kiểm soát quy mô tín dụng và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, sau 15 năm, hệ thống ngân hàng đã thay đổi mạnh mẽ với các công cụ kiểm soát hiện đại hơn. Cơ chế này bộc lộ những hạn chế: ngân hàng yếu và nhà băng mạnh bị khống chế bởi trần tăng trưởng tương đương nhau, mặc dù năng lực khác biệt. Nhiều chuyên gia cho rằng đã đến lúc xây dựng lộ trình minh bạch nhằm tiến tới xóa bỏ cơ chế cấp hạn mức, chuyển sang quản lý tín dụng dựa trên công cụ hiện đại hơn.

Thay vì xóa bỏ ngay, NHNN lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt thông qua hàng loạt quyết sách chưa từng có tiền lệ. Thông tư 14/2025 đưa ra quy định về các bộ đệm vốn tiệm cận chuẩn mực Basel III. Thông tư 08/2026 và 25/2026 cho phép nâng trần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, đồng thời thay đổi công thức tính LDR bằng cách cho phép tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước. NHNN cũng loại trừ dư nợ cho vay nhà ở xã hội, khu công nghiệp và 18 dự án trọng điểm khỏi hạn mức tăng trưởng chung, định hướng dòng vốn vào những lĩnh vực có khả năng tạo động lực cho tăng trưởng.

Các ngân hàng kỳ vọng bỏ room sẽ giúp họ chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch tăng trưởng. Theo các chuyên gia, ngân hàng sẽ phải cạnh tranh dựa trên năng lực thực sự - từ quản trị rủi ro đến chất lượng dịch vụ. Bà Nguyễn Thu Hà (SSI Research) cho rằng các ngân hàng có bộ đệm vốn dày (CAR cao) và quản trị tốt sẽ hưởng lợi. Tuy nhiên, bỏ room không phải phép màu tức thì. Khuôn khổ giám sát phải đủ chặt để tránh lạm phát tín dụng và nợ xấu leo thang. TS. Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn về chất lượng tài sản và quản trị rủi ro theo Basel III.

Khi room tín dụng dần được thay thế, hệ số an toàn vốn (CAR) sẽ trở thành thước đo quyết định khả năng tăng trưởng của mỗi tổ chức tín dụng. Dữ liệu cho thấy CAR bình quân của 26 ngân hàng trong nước đã cải thiện lên khoảng 12% vào cuối năm 2025 nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam như Shinhan Bank (trên 20%) hay HSBC (gần 17%). Sự chênh lệch này phản ánh dư địa tài chính và khả năng chống chịu rủi ro của khối ngân hàng trong nước vẫn còn hạn chế, là rào cản lớn nhất cho lộ trình này.

Mặc dù một số tổ chức tín dụng đã cơ bản đáp ứng yêu cầu của Thông tư 14, phần lớn hệ thống vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện hạ tầng quản trị rủi ro, đặc biệt là nâng cấp hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ nhằm đáp ứng phương pháp tính vốn theo Basel II, tiến tới Basel III. Để chuẩn bị cho lộ trình này, NHNN đang tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản trị rủi ro, buộc các ngân hàng tăng vốn tự có và xây dựng bộ đệm vốn tương xứng với quy mô tín dụng.