Không chỉ dầu mỏ, phân bón có thể trở thành lợi thế chiến lược mới của Trung Quốc giữa khủng hoảng Eo biển Hormuz

Xung đột leo thang tại Eo biển Hormuz đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh dầu mỏ, giới phân tích cho rằng một mặt hàng chiến lược khác cũng có thể trở thành yếu tố định hình cán cân quyền lực kinh tế trong giai đoạn tới: phân bón.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nổi lên như quốc gia có khả năng hưởng lợi lớn nhờ vị thế thống lĩnh trong chuỗi cung ứng nguyên liệu nông nghiệp toàn cầu.

Vùng Vịnh giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng phân bón thế giới

Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, đặc biệt là Ả Rập Xê Út, Qatar và Oman, hiện chiếm khoảng 25% lượng urê xuất khẩu toàn cầu — loại phân bón cung cấp nitơ thiết yếu cho cây trồng.

Ngoài ra, khu vực này còn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất phốt phát do kiểm soát nguồn lưu huỳnh — nguyên liệu được tách từ dầu khí để sản xuất axit sulfuric, thành phần không thể thiếu trong chế biến quặng phốt phát. Khoảng một phần ba nguồn lưu huỳnh toàn cầu hiện đến từ dầu khí Trung Đông.

Điều này khiến bất kỳ gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể nhanh chóng lan sang thị trường nông nghiệp toàn cầu.

Trung Quốc đang nắm vị thế gần giống “OPEC của thị trường phân bón”

Trong khi thị trường dầu mỏ phụ thuộc mạnh vào Trung Đông, thị trường phân bón lại có cấu trúc đa dạng hơn với sự tham gia của Canada ở kali, Morocco ở phốt phát và Liên minh châu Âu trong xuất khẩu phân bón.

Tuy nhiên, xét về quy mô sản xuất tổng thể, Trung Quốc hiện giữ vị trí áp đảo: sản xuất 44% phốt phát toàn cầu, 30% nitơ, 23% lưu huỳnh, 13% kali.

Quy mô này khiến Trung Quốc được ví như một “OPEC của thị trường phân bón”.

Hiện nước này chiếm khoảng 20% lượng xuất khẩu phân bón nitơ và phốt phát toàn cầu, đồng thời là nhà cung cấp chủ lực cho nhiều nền kinh tế đang phát triển.

Ảnh hưởng đặc biệt lớn với châu Á và Nam Mỹ

Nhiều quốc gia hiện phụ thuộc mạnh vào nguồn phân bón từ Trung Quốc: Đông Nam Á nhập khoảng một nửa lượng nitơ từ Trung Quốc, Brazil phụ thuộc khoảng 25%, Pakistan cũng ở mức tương tự.

Trong trường hợp Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu, thị trường có thể lập tức đối mặt với áp lực giá lớn.

Ấn Độ là bên dễ tổn thương nhất

Trong số các nền kinh tế lớn, Ấn Độ được đánh giá là nước dễ chịu tác động nhất nếu nguồn cung phân bón khu vực Vùng Vịnh suy giảm.

Dù có quy mô dân số tương đương Trung Quốc, New Delhi lại hạn chế phụ thuộc vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, khiến tỷ trọng nhập phân bón từ nước này dưới 5%.

Điều đó đồng nghĩa Ấn Độ phải phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung từ GCC — khu vực đang chịu tác động trực tiếp từ căng thẳng Hormuz.

Khi mùa gieo trồng bắt đầu từ tháng 5, chính phủ Ấn Độ đã đẩy nhanh nhập khẩu urê và đồng thời yêu cầu Trung Quốc tăng nguồn cung bổ sung.

Bắc Kinh vẫn ưu tiên an ninh lương thực trong nước

Dù có lợi thế lớn, Trung Quốc hiện chưa tận dụng triệt để vị thế này như một công cụ địa chính trị.

Mục tiêu chính của Bắc Kinh vẫn là duy trì nguồn phân bón giá thấp phục vụ sản xuất nông nghiệp nội địa.

Các nhà xuất khẩu gần đây đã được yêu cầu tạm dừng giao hàng trước vụ gieo trồng mùa xuân, trong khi giá urê trong nước tăng gần 40% từ cuối tháng 2.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng điều này có thể thay đổi khi Trung Quốc đang dư thừa công suất sản xuất urê do nhu cầu nội địa giảm dần.

Phân bón có thể trở thành “đòn bẩy quyền lực” mới

Giống như dầu mỏ từng được sử dụng như công cụ gây sức ép địa chính trị, phân bón ngày càng được nhìn nhận như một loại tài nguyên chiến lược.

Một số tín hiệu cho thấy yếu tố địa chính trị đã bắt đầu xuất hiện trong chính sách thương mại phân bón của Trung Quốc, đặc biệt sau các cuộc đàm phán giảm căng thẳng biên giới với Ấn Độ năm ngoái.

Nếu xu hướng này tiếp tục, phân bón có thể trở thành công cụ gây ảnh hưởng mới trong cạnh tranh quyền lực toàn cầu