IPO không còn phải chờ niêm yết

Cơ chế cho phép doanh nghiệp đăng ký niêm yết đồng thời với IPO theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP được kỳ vọng rút ngắn thời gian lên sàn, giảm chi phí huy động vốn và nâng cao sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh mục tiêu nâng hạng thị trường đang đến gần.

Không thay đổi điều kiện niêm yết hay IPO, nhưng việc hợp nhất quy trình được đánh giá là bước cải cách đáng chú ý, giúp doanh nghiệp giảm "chi phí chờ", đồng thời cải thiện thanh khoản và khả năng thu hút dòng vốn tổ chức.

Trước đây, doanh nghiệp phải hoàn thành IPO rồi mới tiếp tục thủ tục niêm yết, tạo ra khoảng thời gian chờ đợi mà nhà đầu tư không thể giao dịch cổ phiếu. Khoảng thời gian này gây rủi ro thanh khoản đáng kể, buộc nhà đầu tư yêu cầu mức lợi nhuận kỳ vọng cao hơn. Kết quả là doanh nghiệp phải chào bán với giá thấp hơn giá trị hợp lý hoặc phát hành thêm cổ phần. Đây là nguyên nhân chính khiến chi phí vốn tăng cao, dẫn đến nhiều doanh nghiệp lớn lựa chọn huy động vốn qua phát hành riêng lẻ hoặc tìm nhà đầu tư chiến lược thay vì IPO công khai.

Cơ chế mới cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ đăng ký niêm yết đồng thời với IPO, tái sử dụng các tài liệu chung như bản cáo bạch và báo cáo tài chính đã kiểm toán. Thẩm định hồ sơ được thực hiện phối hợp thay vì tuần tự, rút ngắn đáng kể độ trễ giữa hoàn thành IPO và giao dịch chứng khoán. Mô hình này đã được áp dụng tại Singapore, Hồng Kông, Anh và Mỹ, coi IPO và niêm yết là hai khâu của cùng một quy trình huy động vốn.

Khi khoảng thời gian chờ niêm yết rút ngắn, rủi ro thanh khoản giảm theo, thu hẹp mức chiết khấu định giá IPO. Doanh nghiệp có thể huy động nhiều vốn hơn mà không phải phát hành thêm cổ phần hoặc bán dưới giá. Đối với nhà đầu tư tổ chức, tính minh bạch và khả năng dự báo rõ ràng về thời điểm thanh khoản là tiêu chí quan trọng. Lịch trình IPO cụ thể giúp giảm mức độ bất định và nâng cao chất lượng định giá.

Nghị định 245/2025 không sửa đổi các điều kiện về chào bán cổ phiếu hay tiêu chuẩn niêm yết. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về năng lực tài chính, quản trị công ty và công bố thông tin. Khi hồ sơ IPO và niêm yết được xem xét đồng thời, yêu cầu chất lượng hồ sơ có thể còn cao hơn. Các vấn đề về cơ cấu sở hữu, giao dịch liên quan, quản trị doanh nghiệp và kiểm soát nội bộ sẽ được rà soát toàn diện từ đầu.

Cải cách khẳng định sự thay đổi trong tư duy quản lý: IPO không còn chỉ là thủ tục để doanh nghiệp lên sàn mà là công cụ huy động vốn của nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam nâng hạng thị trường, cơ chế mới cùng các giải pháp khác như giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước, mở rộng công bố thông tin tiếng Anh sẽ xây dựng môi trường đầu tư minh bạch hơn. Doanh nghiệp chuẩn bị sẵn nền tảng quản trị và minh bạch sẽ sẵn sàng tiếp cận vốn đại chúng khi cơ hội xuất hiện.