Dầu diesel mới là "ngòi nổ" thực sự đe dọa lạm phát toàn cầu?

Trong khi cả thế giới mải mê nhìn vào bảng giá xăng tại các cột bơm, một "quả bom" khác mang tên dầu diesel đang âm thầm kích hoạt cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trên toàn cầu. Dù thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran vừa giúp giá dầu hạ nhiệt dưới mốc 100 USD, nhưng mức tăng 60% từ đầu năm đã kịp thấm sâu vào từng mắt xích của nền kinh tế. Từ xe tải đường dài, tàu hỏa đến máy cày và cả máy phát điện dự phòng – dầu diesel là dòng máu của chuỗi cung ứng. Một khi dòng máu này trở nên đắt đỏ, lạm phát sẽ không còn là số liệu trên giấy mà là gánh nặng trực tiếp trên mỗi mớ rau, bó củi của người dân.

Với mức tăng giá kỷ lục vượt mốc 5 USD/gallon, dầu diesel đang tạo ra hiệu ứng domino tàn khốc: Cước vận tải tăng vọt buộc doanh nghiệp phải lựa chọn giữa việc mất khách hàng hoặc chấp nhận phá sản vì chi phí nhiên liệu.

Dầu diesel mới là "ngòi nổ" thực sự đe dọa lạm phát toàn cầu?

Giá năng lượng đang trở thành tâm điểm, nhưng mối nguy thực sự không nằm ở xăng – mà ở dầu diesel. Loại nhiên liệu ít được chú ý này lại chính là “xương sống” vận hành của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại Mỹ, tác động đã hiện rõ ở cấp độ doanh nghiệp. Một chủ cơ sở kinh doanh củi tại bang New Hampshire cho biết chi phí diesel hàng tháng tăng vọt từ khoảng 6.800 USD lên hơn 11.000 USD. Phụ phí nhiên liệu buộc phải áp dụng, nhưng đổi lại là nguy cơ mất khách. Bài toán lợi nhuận nhanh chóng bị bóp nghẹt.

Diễn biến này không phải cá biệt. Từ đầu năm 2026, giá diesel đã tăng hơn 60%, có thời điểm leo thang mạnh theo căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Dù giá dầu thô có lúc hạ nhiệt sau các động thái giảm căng thẳng, mặt bằng chi phí vẫn ở mức cao, đủ để tạo áp lực kéo dài.

Khác với xăng – chủ yếu phục vụ tiêu dùng cá nhân – diesel là nhiên liệu của nền kinh tế thực. Từ xe tải đường dài, tàu hỏa, sà lan đến máy móc nông nghiệp, công trình và cả hệ thống phát điện dự phòng, hầu hết đều phụ thuộc vào diesel. Chỉ cần giá nhiên liệu này nhích lên, chi phí vận hành của toàn bộ chuỗi lập tức bị đội lên.

Trong ngành vận tải, diesel chiếm khoảng 1/5 tổng chi phí, chỉ đứng sau tiền lương tài xế. Vì vậy, biến động giá không chỉ làm co hẹp biên lợi nhuận mà còn buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá dịch vụ. Thực tế, chi phí vận chuyển hàng hóa tại Mỹ đã tăng đáng kể chỉ trong vài tuần, phản ánh trực tiếp tác động của nhiên liệu.

Hiệu ứng lan tỏa là điều khó tránh. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá hàng hóa từ nguyên liệu đến thực phẩm đều bị kéo lên. Ước tính, cứ mỗi 10% giá diesel tăng có thể đẩy chỉ số giá tiêu dùng tăng thêm khoảng 0,1%. Nếu xu hướng này kéo dài, lạm phát hoàn toàn có thể bị “kích hoạt” trở lại, bất chấp các nỗ lực kiểm soát trước đó.

Áp lực này đặt ra thách thức không nhỏ với chính sách kinh tế. Các nhà hoạch định đang theo dõi sát sao diễn biến của giá nhiên liệu, bởi diesel không chỉ tác động đến lạm phát tổng thể mà còn len lỏi vào cả lạm phát lõi thông qua chi phí sản xuất và vận chuyển.

Nguồn cơn sâu xa đến từ cấu trúc thị trường dầu mỏ. Dầu diesel cần nguyên liệu đầu vào là dầu thô nặng – loại không phải quốc gia nào cũng dồi dào. Trong khi đó, phần lớn sản lượng của Mỹ là dầu nhẹ, phù hợp hơn để sản xuất xăng. Sự lệch pha này khiến nguồn cung diesel trở nên nhạy cảm hơn trước biến động địa chính trị, đặc biệt tại khu vực Vịnh Ba Tư.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp buộc phải thích nghi. Nhiều hãng vận tải và logistics đã triển khai phụ phí nhiên liệu, chuyển một phần chi phí sang khách hàng. Một số doanh nghiệp chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ thị phần, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời.

Thực tế, vòng xoáy chi phí đang dần hình thành: nhiên liệu tăng → vận tải tăng → giá hàng hóa tăng → áp lực lạm phát quay lại. Khi diesel tiếp tục neo cao, tác động sẽ không dừng ở doanh nghiệp mà lan thẳng tới người tiêu dùng.

Tổng thể, diesel không chỉ là một loại nhiên liệu – mà là “đòn bẩy chi phí” của nền kinh tế. Khi đòn bẩy này bị kéo căng, mọi mắt xích trong chuỗi giá trị đều phải gánh lực. Và đó mới là rủi ro lớn nhất mà thị trường đang đối mặt.