Bẫy thanh khoản: Vì sao USD tăng giá có thể kích hoạt khủng hoảng tài chính toàn cầu?

Theo lẽ thông thường, chính sách tiền tệ mở rộng thường dẫn đến việc mất giá đồng tiền. Tuy nhiên, động lực vận hành thị trường đô la toàn cầu lại phức tạp hơn nhiều — và thậm chí có thể chứa đựng rủi ro. Dù giới phân tích lâu nay vẫn dự đoán “thời hoàng kim của USD đã qua”, kịch bản ngược chiều đang hình thành: đồng đô la có thể tăng giá mạnh đến mức làm chao đảo toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu.

Dấu chân thực của đồng đô

Để hiểu nghịch lý này, cần nhìn vào quy mô cung tiền của Mỹ. Hiện M2 của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) ở mức khoảng 22 nghìn tỷ USD, sau khi mở rộng thêm 6 nghìn tỷ USD trong giai đoạn kích thích kinh tế thời COVID-19. Khi so sánh với 480 nghìn tỷ USD tổng giá trị tài sản tài chính toàn cầu — gồm 232 nghìn tỷ USD công cụ tài chính công và 247 nghìn tỷ USD tài sản tư nhân — thì lượng M2 của Mỹ chỉ chiếm khoảng 4,6% toàn bộ hệ thống. Trong đó, tiền mặt lưu hành thực tế chỉ khoảng 2,4 nghìn tỷ USD.

Thị trường Eurodollar (tiền gửi bằng USD tại các ngân hàng ngoài nước Mỹ) càng khiến bức tranh thêm phức tạp. Quy mô thị trường này từng đạt đỉnh 13,8 nghìn tỷ USD năm 2016 và ước tính hiện nay nằm trong khoảng 17–20 nghìn tỷ USD. Đây là một “hệ thống ngân hàng trong bóng tối” hoạt động ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của Fed, nơi các tổ chức tài chính nước ngoài có thể tạo ra tín dụng định danh bằng USD dựa trên lượng tiền gửi họ nắm giữ. Khi gộp lại với cung tiền trong nước, tổng lượng USD trong hệ thống tài chính toàn cầu chỉ chiếm 8–9% tổng tài sản toàn cầu — một con số khiêm tốn đáng ngạc nhiên so với vị thế thống trị của USD trong thương mại và tài chính quốc tế.

Cơ chế hình thành sự khan hiếm đô la

Điểm yếu chí tử của hệ thống này bộc lộ trong giai đoạn rủi ro tăng cao (risk-off), khi điều kiện tín dụng bị siết chặt. Khác với hệ thống ngân hàng nội địa có thể được Fed bơm thanh khoản, các khoản vay eurodollar đáo hạn mà không có bảo đảm được gia hạn. Khi người cho vay từ chối tái cấp vốn, bên đi vay buộc phải tìm nguồn USD thực để thanh toán nghĩa vụ nợ. Điều này tạo ra sự bất cân xứng cơ bản: về tổng thể, USD có thể “tồn tại” trong hệ thống, nhưng không có sẵn tại nơi và thời điểm cần thiết.

Khi các khoản vay được hoàn trả, lượng USD đó thực tế biến mất khỏi lưu thông — hiện tượng mà giới phân tích gọi là “Money Heaven” (thiên đường tiền tệ). Đồng thời, các chủ thể nắm giữ USD bắt đầu tích trữ, khiến thanh khoản càng thêm khan hiếm. Hiệu ứng chuỗi này dẫn đến “squeeze đô la” — khi cầu vượt xa cung thực tế, đặc biệt trong bối cảnh quy mô khổng lồ nhưng khó đo lường của các hợp đồng phái sinh và hoán đổi tiền tệ gắn với USD.

Tính phức hợp và hiệu ứng sụp đổ

Hiện tượng trên phản ánh khái niệm trong lý thuyết hệ thống phức tạp gọi là “tính tự tổ chức” (self-organized criticality) — khi một hệ thống dường như ổn định nhưng thực chất đang tích lũy rủi ro tiềm ẩn, chỉ chờ một cú chấn nhỏ để sụp đổ. Giống như một đống cát cứ cao dần cho tới khi một hạt nhỏ cuối cùng kích hoạt một trận lở lớn, hệ thống tài chính toàn cầu cũng vậy: những biến động nhỏ tích tụ đủ lâu có thể dẫn tới chuyển pha đột ngột.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng những cú sụp như vậy tuân theo “quy luật lũy thừa” (power law): trong 100 biến động nhỏ, có 10 sẽ lớn hơn đáng kể, và 1 có thể mang tính hủy diệt hệ thống.

Nếu cơ chế này kích hoạt một đợt tăng giá dữ dội của USD, hệ quả sẽ lan rộng trên toàn cầu:

- Các vị thế bán khống đô la sẽ chịu thua lỗ nặng.

- Các con nợ định danh USD không thể huy động đủ vốn để trả nợ, dẫn đến vỡ nợ hàng loạt.

- Các tổ chức cho vay eurodollar đối mặt nguy cơ mất thanh khoản và phá sản khi danh mục cho vay USD của họ sụp đổ.

Khi làn sóng bán tháo tài sản diễn ra để tìm cách xoay vòng USD, chuỗi phản ứng dây chuyền này có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu — điều mà phần lớn nhà đầu tư hiện nay chưa đánh giá đúng mức.

Kết luận: Khi khan hiếm cũng nguy hiểm như dư thừa

Dù kịch bản này chưa chắc trở thành hiện thực, việc xem nhẹ khả năng đó là một sai lầm trong tư duy quản trị rủi ro. Các hệ thống tiền tệ hiện đại vốn phi tuyến tính và có tính tự phát sinh (emergent) — nơi sự khan hiếm USD có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng không kém thời kỳ bơm tiền ồ ạt. Trong một cấu trúc tài chính toàn cầu được xây dựng trên nền tảng của đồng đô la, sự thiếu hụt thanh khoản có thể chính là chất xúc tác cho cơn địa chấn tài chính kế tiếp.

Cơ hội hiện tại: Bạc

Trong bối cảnh đó, Bạc - một sản phẩm kim loại quý cùng dòng với vàng hiện lên như 1 kênh đầu tư có tiềm năng tăng giá mạnh. So với vàng, vốn chủ yếu được xem là tài sản trú ẩn an toàn, bạc có tiềm năng tăng trưởng vượt trội nhờ tính ứng dụng đa dạng và nhu cầu công nghiệp ngày càng tăng.

 

Cùng giống như vàng, bạc đã chịu áp lực bán khi về quanh mốc 53$, giảm mạnh về quanh hỗ trợ 47$. Tuy nhiên, theo đánh giá cá nhân, đây chỉ là nhịp điều chỉnh ngắn hạn trên xu hướng tăng lớn của giá. NĐT chủ động theo dõi, chờ tín hiệu xác nhận quanh vùng 45-47$ bên dưới trước khi quyết định mở vị thế mua với kim loại quý.

Nhu cầu đầu tư cũng đồng thời gia tăng khi các nhà đầu tư tìm kiếm các lựa chọn thay thế hợp lý hơn so với vàng. Tỷ lệ vàng-bạc được cải thiện, hiện ở mức 87:1 so với 105:1 hồi tháng 4, cho thấy giá trị tương đối của bạc đã được củng cố đáng kể. Mức cao nhất trong bảy tháng của tỷ lệ này cho thấy tiềm năng vượt trội của bạc vẫn còn dư địa để phát triển.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư.