Ai sẽ gục ngã trước áp lực kinh tế?

Quyết định phong tỏa toàn diện eo biển Hormuz của Tổng thống Donald Trump đã đẩy cuộc chiến Iran sang một chương mới khốc liệt hơn: Chiến tranh kinh tế. Khi Mỹ chọn cách bóp nghẹt nguồn thu ngân sách của Tehran, họ cũng đồng thời tự đặt mình vào một phép thử nghiệt ngã trước thềm bầu cử giữa kỳ – nơi giá xăng tại Washington có thể trở thành vũ khí phản chủ.

Từ bỏ chiến thuật không kích mục tiêu quân sự, Nhà Trắng đang đánh cược vào sự sụp đổ kinh tế của đối phương, bất chấp kịch bản giá dầu thế giới có thể chạm ngưỡng 175 USD/thùng.

Quyết định phong tỏa eo biển Hormuz từ ngày 13/4 của Tổng thống Mỹ đã mở ra một giai đoạn đối đầu mới: không còn là những đòn không kích dồn dập, mà là cuộc thử sức bền giữa hai nền kinh tế.

Thay vì tiếp tục đánh vào mục tiêu quân sự, Washington chuyển hướng sang “mạch máu” của Tehran – xuất khẩu dầu mỏ, nguồn thu chiếm hơn một nửa kim ngạch và gần như toàn bộ ngân sách Iran. Đây là đòn đánh trực diện vào khả năng duy trì hệ thống của chính quyền.

Mục tiêu không thay đổi: buộc Iran chấp nhận các điều kiện cứng rắn từng bị bác bỏ trong đàm phán, từ việc từ bỏ chương trình hạt nhân đến relinquish quyền kiểm soát dòng chảy qua Hormuz. Nhưng thực tế cho thấy, ép buộc bằng sức mạnh kinh tế không đồng nghĩa với nhượng bộ chính trị.

Sau gần 50 ngày xung đột, chiến sự đã vượt xa phạm vi ban đầu. Hạ tầng năng lượng bị phá hủy, khu vực rơi vào trạng thái bất ổn kéo dài, còn thị trường toàn cầu bắt đầu phản ứng với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Trong thế yếu quân sự, Tehran chuyển sang “chiến trường giá”. Nếu dầu Iran bị chặn, nguồn cung toàn cầu co lại – và giá tăng trở thành vũ khí. Một số dự báo thậm chí đặt kịch bản dầu lên tới 175 USD/thùng.

Thông điệp của Iran rõ ràng: nếu không xuất được dầu, thế giới cũng sẽ phải trả giá. Và người chịu áp lực đầu tiên có thể là chính nước Mỹ, nơi lạm phát năng lượng luôn là biến số chính trị nhạy cảm.

Tuy vậy, phản ứng ban đầu của thị trường còn dè dặt. Giá dầu Brent mới tăng khoảng 6%, vượt 100 USD/thùng nhưng chưa rơi vào trạng thái hoảng loạn. Điều này cho thấy nhà đầu tư vẫn đặt cược vào khả năng kiểm soát xung đột.

Ở phía Washington, kỳ vọng cũng đã điều chỉnh. Thay vì cam kết hạ giá năng lượng, Nhà Trắng thừa nhận giá có thể tăng hoặc đi ngang trong giai đoạn nhạy cảm trước bầu cử – một tín hiệu không mấy dễ chịu với chính trường.

Chiến lược phong tỏa hiện tại mang dáng dấp của một “cuộc phong tỏa mềm” kiểu mới: không cần đối đầu trực diện, nhưng đủ sức siết nghẹt đối phương theo thời gian. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất nằm ở phản ứng dây chuyền.

Hiệu quả của đòn siết phụ thuộc vào các khách hàng lớn của dầu Iran như Trung Quốc, Ấn Độ hay Thổ Nhĩ Kỳ. Nếu các nước này gây sức ép buộc Tehran nhượng bộ, Washington có thể đạt mục tiêu. Ngược lại, nếu họ tận dụng cơ hội, thế cân bằng sẽ bị phá vỡ.

Một kịch bản khác đáng lo ngại là Iran mở rộng đòn đáp trả sang khu vực, nhắm vào các cơ sở năng lượng của các nước láng giềng. Khi đó, rủi ro không còn dừng ở một tuyến hàng hải mà lan ra toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.

Lịch sử từng chứng kiến nhiều lần Hormuz bị gián đoạn, nhưng chưa lần nào mang cấu trúc phức tạp như hiện tại – nơi kinh tế, chính trị và địa chiến lược đan xen chặt chẽ.

Nếu phong tỏa kết thúc nhanh và buộc Iran nhượng bộ, đây có thể là một nước cờ hiệu quả. Nhưng nếu kéo dài, chi phí sẽ không chỉ dừng ở Tehran. Khi đó, chính Washington cũng phải đối mặt với áp lực kinh tế và chính trị ngày càng lớn.

Cuộc đối đầu vì thế không còn là ai mạnh hơn, mà là ai chịu đau giỏi hơn – và chịu được bao lâu.