10 năm cáp treo Fansipan: Kỳ tích “nối đỉnh trời”, đưa Sa Pa ra thế giới
Năm 1970, nhà văn Nguyễn Thành Long sáng tác "Lặng lẽ Sa Pa", vẽ nên chân dung những con người cống hiến âm thầm giữa làn sương mờ của miền sơn cước. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, Sa Pa đã thôi “lặng lẽ”. Thị trấn vùng cao nay bước vào một giai đoạn phát triển mới, tái định nghĩa du lịch miền núi với những trải nghiệm vượt ngoài tưởng tượng. Trung tâm của sự thay đổi này là tuyến cáp treo Fansipan - nhịp cầu nối mặt đất với “nóc nhà Đông Dương”. Sau 10 năm, tuyến cáp đã kích hoạt chuỗi phản ứng thay đổi toàn diện diện mạo và vị thế của Sa Pa trên bản đồ du lịch quốc tế.
Có những đỉnh núi tồn tại như một tọa độ địa lý, và cũng có những đỉnh núi sống như một huyền thoại - nơi mỗi bước chân là một lần con người chạm vào giới hạn của chính mình.
Fansipan thuộc về vế thứ hai!
Trước khi được đo đạc hay đặt tên, đỉnh cao này đã hiện diện trong trí tưởng tượng của nhiều người như một “vùng trắng” của tri thức, nơi thiên nhiên giữ trọn quyền lực và những bí ẩn chưa ai chạm tới.
Ai thực sự đã chinh phục đỉnh thiêng này? Câu trả lời chỉ dần hé lộ nhờ những ghi chép đầu tiên được tập hợp trong cuốn Chinh phục đỉnh Fansipan (1935) do Giáo sư L. Salles biên soạn và được Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I công bố. Đó không chỉ là tài liệu trắc địa, mà là bản trường ca về hành trình đối đầu giữa con người và thiên nhiên.
Khung cảnh thung lũng Mường Bo nhìn từ đỉnh núi. (Nguồn: “Chinh phục đỉnh Fansipan” của L.Salles)
Dưới quan sát của L. Salles, dãy Hoàng Liên Sơn hiện lên như một “bức tường khổng lồ” kéo dài gần 20km, cấu thành từ các lớp đá cổ và hệ sinh thái phân tầng khắc nghiệt. Tại độ cao 2.800m, khí lạnh cực đoan khiến cây cối trở nên xoắn vặn, cằn cỗi; để rồi khi chạm đến những tầng cao hơn, sự sống chỉ còn được duy trì qua những dải trúc lùn và thảm địa y mỏng manh. Chính sự khắc nghiệt này đã biến đỉnh núi thành nơi bất khả xâm phạm suốt hàng thế kỷ.
Bước ngoặt thực sự diễn ra vào năm 1905, khi các đoàn khảo sát thuộc Nha Địa dư Đông Dương bắt đầu chiến dịch chinh phục đỉnh cao về mặt khoa học. Nhân vật đầu tiên xuất hiện trong các ghi chép là Trung sĩ Denis. Trong cuốn sổ tay lấm bụi đường trường, Denis đã trụ lại giữa sương mù dày đặc suốt 15 ngày (từ 30/9 đến 12/10/1905), chống chọi với cái lạnh thấu xương để đo vẽ bản đồ của đỉnh Fansipan.
Đường phân thủy của dãy Fansipan nhìn từ biệt thự của các sĩ quan tại Sa Pa phỏng theo tư liệu ảnh. (Ảnh: Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I)
Không chỉ có Trung sĩ Denis, cuộc đua giành vinh quang trên đỉnh Fansipan còn gọi tên Trung sĩ Dollo - người được Đại tá Bourély khẳng định đã chạm đỉnh vào ngày 01/10/1905 sau 8 ngày cắt rừng ròng rã. Đến năm 1910, Trung sĩ Bonnin xuất hiện với một hành trình đầy kịch tính, gắn liền với ký ức kinh hoàng về một vụ cháy rừng suýt cướp đi mạng sống của cả đoàn.
Tuy nhiên, trước khi người Âu đặt chân tới, Giáo sư Salles lại tin rằng người H’Mông mới là chủ nhân thực sự của đại ngàn. Với sự dẻo dai phi thường và đôi chân đã quen với đá sắc, họ tiến vào rừng sâu mỗi mùa hè để tìm rễ cây hoàng liên - loại "thần dược" quý giá cho đôi mắt. Có lẽ, người H’Mông đã đứng trên đỉnh cao ấy từ rất lâu trước khi những người Âu châu đầu tiên đặt chân đến.
Người H’Mông trên cung đường lên Fansipan. (Nguồn: “Chinh phục đỉnh Fansipan” của L.Salles)